DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Cilindrische afwijking (astigmatisme)

Inhoudsopgave

Het normale oog (zonder brekingsafwijking)
De lichtstralen of beelden worden op het netvlies geprojecteerd via het hoornvlies en de lens. De brekingssterkte van een lens wordt uitgedrukt in dioptrieën (vergelijk de sterkte van een vergrootglas). Hoe groter het aantal dioptrieën, hoe sterker de lens. De brekingssterkte van het hoornvlies is ongeveer 40-45 dioptrieën, die van de lens is ongeveer 20-22 dioptrie. Bij elkaar opgeteld worden de lichtstralen door het hoornvlies en lens ongeveer 60-65 dioptrie gebroken.

Een voorbeeld van een normale refractie: de lichtstralen of beelden (letter E) vallen precies op het netvlies waardoor het beeld scherp wordt waargenomen.

       

Wat zijn refractie-afwijkingen?
Een refractie afwijking houdt in dat bij één of beide ogen een bepaalde fout zit in het brekingssysteem waardoor de beelden niet goed geprojecteerd worden op het netvlies. Er is dan geen sprake van een oogziekte of zwakte maar van een refractie- of brekingsafwijking. Er zijn dus verschillende refractie afwijkingen mogelijk: bijziendheid (myopie), verziendheid (hypermetropie), cylindrische afwijkingen (astigmatisme).

Animatiefilm


In deze folder worden de cilindrische afwijkingen in detail besproken.

Wat is een cilindrische afwijking (astigmatisme)?
Algemeen
Een bundel lichtstralen wordt gebroken of van richting veranderd als het een rond vlak (glas) nadert. Een vergrootglas heeft een mooie ronde bolling.  Een bundel lichtstralen die op dit vergrootglas valt, wordt daardoor in alle richtingen gelijkwaardig gebroken (van richting veranderd). Achter het vergrootglas komen de lichtstralen bij elkaar in 1 punt (het brandpunt). Zo kunnen lichtstalen, afkomstig van de bijv. zon, achter het vergrootglas gebroken worden tot 1 fijn puntje (en kan het zelfs een papier in brand steken).

Bij een cylindrisch glas daarentegen worden de lichtstralen in een bepaalde richting wel gebroken terwijl de lichtstralen loodrecht daarop niet gebroken worden (die lichtstralen gaan dus rechtuit). Hierdoor wordt een lichtbundel niet gefocust in 1 brandpunt (zoals bij een ronde lens) maar in een brandlijn (zie tekening hieronder).
De richting van de brandlijn is afhankelijk van de stand van het cylindrisch glas.

Het oog
Men kan het voorvlak van een normaal hoornvlies voorstellen als zijnde een deel van een mooie ronde voetbal; hierbij is de breking van het licht in alle richtingen gelijk. Deze breking kan optimaal zijn (geen bril nodig), te veel zijn (bijziendheid) of te weinig zijn (verziendheid). Bij deze laatste 2 brekingsafwijkingen wordt de lichtstralen in alle richtingen wel gelijkwaardig gebroken, maar het brandpunt valt vóór of achter het netvlies.
Bij astigmatisme lijkt het voorvlak van het hoornvlies niet op een ronde voetbal (dus bolvormig) maar op een rugbybal (ovaalvormig). De breking van het licht is dan in beide richtingen wel aanwezig maar in de éne richting niet hetzelfde als in de andere richting. Astigmatisme door een afwijkende hoornvlieskromming wordt "corneaal astigmatisme genoemd".
Naast het hoornvlies, behoort ook de ooglens tot het brekend vermogen van het oog. Ook kan astigmatisme worden veroorzaakt door de eigen ooglens (ovaalvorm): dit wordt "lenticulair astigmatisme" genoemd.

De 2 brekingsvlakken staan meestal loodrecht op elkaar. Deze brekingsafwijking wordt een cilindrische afwijking of astigmatisme genoemd. De richting van het zwakste brekingsvlak wordt de cilinder-as genoemd. Bijvoorbeeld de rugby-bal ligt horizontaal (0 graden), verticaal (90 graden) of scheef (bijv. 40 graden).

- de stralen van het oranje vlak worden sterker gebroken en komen vóór het netvlies terecht
- de stralen van het groene vlak worden zwakker gebroken en komen achter het netvlies terecht

Bij astigmatisme wordt het netvliesbeeld onscherp door de onregelmatige kromming van het hoornvlies of soms door de ooglens. Het ene deel en het andere deel van het beeld vallen dus niet tesamen op 1 plaats. De plaats van de 2 beelden kan op elke afstand van het netvlies terecht komen. Voorbeelden:

Het netvliesbeeld wordt onscherp en in de hoogte of in de breedte uit elkaar getrokken (vergelijk een lachspiegel: een kerktoren is breder of langer dan normaal). Feitelijk neemt de patiënt dit beeld niet waar als een vervormd beeld maar als een onscherp beeld. De vervorming (het lachspiegel-effect) treedt pas op als het astigmatisme wordt gecorrigeerd met een bril. De richting waarin het beeld is uitgerekt wordt uitgedrukt in graden, de cilinder-as genoemd. Een voorbeeld van een brillenglas is: S +1.0 * C -2.0 as 90 graden.

Soorten astigmatisme
Indien de 2 brekingsvlakken loodrecht op elkaar staan, wordt de afwijking "regulier of regelmatig astigmatisme" genoemd. Dit is de meest voorkomende vorm hetgeen veel voorkomt in de normale bevolking. Dit astigmatisme is ook eenvoudig te corrigeren in de bril met een "cilinder".
Soms staan de brekingsvlakken niet loodrecht op elkaar waardoor er een onregelmatige breking plaatsvindt, dit heet "irregulair of onregelmatig astigmatisme". Meestal wordt dit veroorzaakt door littekens in het hoornvlies of door een keratoconus (zie website www.oogartsen.nl).

Gecombineerde brekingsafwijkingen
Hierbij is er een brekingsafwijking aanwezig, bijvoorbeeld bijziendheid (myopie) of verziendheid (hypermetropie), waarbij de beelden vóór of achter het netvlies vallen, gecombineerd met een astigmatisme. In het eerste plaatje is een bijziendheid (de lichtstralen komen vóór het netvlies terecht) met astigmatisme te zien. Astigmatisme kan dus zowel in combinatie met bijziendheid als verziendheid voorkomen.

Correcties van astigmatisme
Wil men bij een brekings- of refractie-afwijking het beeld toch scherp op het netvlies krijgen dan heeft men een correctie nodig. Deze correctie kan bestaan uit:

1. Een bril
Astigmatisme kan worden verholpen met cilindrische brillenglazen. Dit zijn glazen die in een bepaalde richting een groter brekend vermogen hebben dan in de richting er loodrecht op. Deze richting wordt uitgedrukt in graden. Denk maar aan een rugby-bal die ook in een willekeurige richting kan staan.

De richting van het zwakste brekingsvlak wordt de cilinder-as genoemd (bijvoorbeeld een cylinder op 30 graden). Na correctie van het astigmatisme, kan er een restant van de brekingsafwijkingen over blijven (een gecombineerdebrekingsafwijking). Deze brekingsafwijking is dan een bijziendheid of een verziendheid. Deze afwijking wordt dan ook nog in de sterkte van de bril of lenzen gecorrigeerd.


tekening: na correctie met een cylindrisch glas (rechts) komen alle lichtstalen weer in 1 punt terecht. In dit geval komen ze echter vóór het netvlies terecht. Om deze lichtstralen weer op het netvlies te krijgen, moet tevens een min-correctie worden gegeven. Er is een combinatie van een cylinder met een bijziendheid. In de bril zit dan bijv. een sterkte van S -2.00 * C - 1.00  (dus een cylinder van -1.00 en een sferisch deel om de bijziendheid te corrigeren van -2.00)

2.  Contactlenzen
Een tweede mogelijkheid om beter te zien zijn contactlenzen: In principe zijn er twee soorten contactlenzen:

3. Een laserbehandeling
Met een laserbehandeling kan de sterkte opgeheven of verminderd worden. Zie folders op de website bij rubriek "refractie chirurgie". Voorbeelden van laserbehandelingen zijn:
* PRK / LASEK → zie folder
* LASIK → zie folder

4. Chirurgisch / Operatie
Bij een normaal gezond oog met alleen astigmatisme is het mogelijk om het astigmatisme te verminderen d.m.v. het maken van sneetjes (incisies) in het hoornvlies → lees verder

Prevalentie: hoe vaak komt een cylinder voor in de bevolking
lees verder in folder:  refractie-afwijkingen: algemeen 

Verandering van de cylinder in de loop van het leven
lees verder in folder: refractie-afwijkingen: algemeen


zie website www.ziekenhuis.nl  bij rubriek "Filmpjes".

Deze folder is afkomstig van www.oogartsen.nl  (Deventer ziekenhuis); een samenwerkingsverband tussen het Deventer ziekenhuis (Deventer), CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth ziekenhuis (Tilburg) en Maxima Med. Centrum (Veldhoven), copyright.
Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie folder subspecialisaties.

Update: 12 januari 2010


print deze pagina
 
ga naar boven