DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Glasvocht en netvlies operaties (vitrectomie, PPV)


Inhoudsopgave:

Inleiding: wat is het glasvocht / netvlies?
Onderaan de folder vindt u een animatiefilm (Engels) om eea te verduidelijken. Om de aandoening "glasvocht of netvliesoperatie" beter te kunnen begrijpen, wordt eerst de opbouw van het oog/netvlies besproken. Het glasvocht (ook wel glasachtig lichaam genoemd) is een gelei die het grootste deel van het oog opvult; het bevindt zich achter de ooglens. Het glasvocht bestaat uit water en doorzichtige slierten (collageenvezels). Normaal glasvocht laat lichtstralen ongehinderd door naar het netvlies.
Het netvlies geeft het opgevangen beeld via de oogzenuw door naar de hersenen. Het netvlies (retina) is de binnenbekleding van het oog. Voor uitgebreide informatie, zie folder bouw en functie netvlies/glasvocht.

 doorsnede door het oog     doorsnede door het oog

In het centrum van het netvlies ligt de zogenaamde gele vlek (macula). Hiermee kunnen fijne details worden waargenomen, zoals nodig is bij lezen of televisie kijken. De rest van het netvlies zorgt voor het gezichtsveld en geeft ons wat grovere informatie over de ruimte om ons heen (waar onze blik niet bewust op gericht is).

Wanneer is een vitrectomie nodig?
Een vitrectomie is een oogheelkundige operatie, die wordt uitgevoerd ter behandeling van glasvocht- en/of netvliesaandoeningen (afkorting PPV of TPPV). Voorbeelden zijn een netvliesloslating, een glasvochtbloeding of een aandoening van de gele vlek van het netvlies.
Bij een glasvochtoperatie wordt in eerste instantie het glasvocht verwijderd, waarna eventueel verder aan het netvlies wordt geopereerd. De naam vitrectomie is opgebouwd uit "vitr" (vitr: afkomstig van corpus vitreum ofwel het glasvocht) en "ectomie" (dit betekent verwijderen). Er zijn meerdere oogaandoeningen waarvoor een vitrectomie nodig is. Deze aandoeningen worden uitvoerig besproken in de desbetreffende folders (zie website http://www.oogartsen.nl// bij "Glasvocht / netvlies"). In deze folder wordt alléén de operatie zelf beschreven, dus niet de diverse aandoeningen zelf.

De verschillende aandoeningen waarbij een vitrectomie verricht kan worden, zijn:

     

Hoe wordt een vitrectomie (PPV) verricht?
Bij een vitrectomie worden drie kleine openingen in de harde oogrok (het oogwit) gemaakt, ongeveer 3-4 mm achter het hoornvlies (tussen de lens en de equator).

lichtkabel, vitrectoom en infuusje in oog

De openingen zijn nodig voor het inbrengen van een infuusje, een lichtkabeltje en een vitrectoom. Bij de nieuwe techniek worden kleine buisjes (trocars genoemd) in het oog geplaatst om toegang te verschaffen tot het oog.

Een vitrectoom is een soort zuig/knip machientje dat het glasvocht verwijderd uit het oog. Tegelijkertijd wordt het oog weer, via een infuusje, opgevuld met infuusvloeistof.

De operatie kan bestaan uit meerdere stappen: 
1) het verwijderen van het glasvocht (dit wordt altijd als eerste verricht)
2) het opereren aan het netvlies

ad 1.  Het verwijderen van het glasvocht
Bij de operatie wordt zoveel mogelijk glasvocht verwijderd met een speciaal zuig/knip-machientje, de vitrectoom genoemd. Het glasvocht wordt tijdens de operatie vervangen door een speciale vloeistof (soort water) of gas. Dit wordt na de operatie geleidelijk, door het oog zelf, vervangen door eigen oogwater. Het oog maakt geen glasvocht meer aan.
lichtkabel, vitrectoom en infuusje in oog   lichtkabel, vitrectoom en infuusje in oog

ad 2.  De netvlies operatie
Na het verwijderen van het glasvocht wordt, afhankelijk van de oogaandoening, aan het netvlies geopereerd. Er kunnen aanvullende ingrepen nodig zijn. Een uitvoerige beschrijving van de verschillende netvliesaandoeningen vindt u elders op deze website. Bij een netvliesaandoening kan het glasvocht redelijk helder zijn (bijv. bij een macula-gat of macula-pucker). Toch wordt ook dan het normale glasvocht verwijderd zodat hierna aan het netvlies geopereerd kan worden. De operaties van deze netvliesaandoeningen worden hierna uitgelegd. Na de netvliesoperatie wordt het glasvocht tijdens de operatie vervangen door een speciale vloeistof, lucht of een gasmengsel. Na de operatie vervangt het oog dit geleidelijk aan door eigen (kamer)water. Dit is afhankelijk van de oogziekte.

Operaties bij glasvocht aandoeningen
Bij bepaalde glasvochtaandoeningen is het glasvocht niet helder meer waardoor het zien beperkt kan zijn. Oogziekten waarbij alléén het glasvocht wordt verwijderd, zonder dat een netvliesoperatie verder nodig is, zijn bijvoorbeeld:

Operaties bij netvliesaandoeningen
Vraag uw oogarts voor welke aandoening u geopereerd wordt. U kunt vervolgens de tekst selecteren die van toepassing is. Bij de volgende aandoeningen wordt een vitrectomie verricht:

a)  Netvliesloslating (ablatio retinae)
Een netvliesloslating kan uitwendig of inwendig worden geopereerd.

Bij een uitwendige procedure wordt aan de buitenkant van het oog geopereerd. Op de website http://www.oogartsen.nl// in de folder "netvliesloslating" besproken.

Bij een inwendige procedure wordt in het oog zelf geopereerd: een inwendige glasvochtoperatie (vitrectomie). Vaak wordt een netvliesloslating verholpen d.m.v. een vitrectomie. Bij een netvliesloslating kan het glasvocht namelijk erg vertroebeld zijn en aan het netvlies blijven trekken, waardoor dit alleen met een uitwendige operatie niet te verhelpen is. Ook bij patiënten die een staaroperatie hebben ondergaan, wordt in principe voor een vitrectomie gekozen.

  

Eerst wordt het glasvocht verwijderd. Vervolgens wordt het netvlies op zijn plaats teruggelegd met behulp van een zware vloeistof (zwaar water). Daarna worden de scheuren in het netvlies behandeld met laser. Het oog wordt aan het eind meestal gevuld met lucht of een gasmengsel ('gasbel'). Het gas wordt gebruikt om het netvlies op zijn plaats te houden. De gasbel zal zich in het oog naar het hoogste punt verplaatsen.

Om de gasbel na de operatie op de juiste plaats tegen het netvlies te laten drukken, zal de oogarts voor enige tijd een voorkeurshouding van uw hoofd met u afspreken. Illustraties van de verschillende houdingen worden in de folder netvliesloslating getoond.
Na de operatie vervangt het oog zelf het gas door eigen oogwater. Afhankelijk van het type gas kan het 2 tot 8 weken duren voordat de gasbel volledig verdwenen is. Na de operatie is de gasbel zichtbaar. Zolang er een grote gasbel in het oog zit, kunt u weinig zien met het geopereerde oog. Na verloop van tijd merkt u dat u over de gasbel heen kunt kijken en de bel langzaam uit het oog verdwijnt (men ziet een soort waterspiegel, alsof je door een aquarium kijkt). U mag niet vliegen als er gas in het oog zit.
Bij ernstige netvliesloslatingen wordt het oog niet gevuld met gas maar met siliconenolie, hetgeen het  netvlies langdurig op zijn plaats drukt. Deze olie moet enkele maanden later weer operatief verwijderd worden. De olie wordt dan tijdens de heroperatie vervangen door water.
In een enkel geval wordt eerst een kunststof bandje (cerclage) rond het oog aangebracht om het netvlies extra steun te geven. Dit bandje is van buitenaf niet zichtbaar en hoeft niet verwijderd te worden. Hierna wordt het glasvocht verwijderd.

b)  Macula pucker (plooivorming in de gele vlek door littekenweefsel)
Bij een macula pucker bevindt zich littekenweefsel (vliesje) in het centrum (macula) van het netvlies (→ zie folder macula pucker). Na het verwijderen van het glasvocht wordt het littekenweefsel van de macula verwijderd met een fijn microchirurgisch pincetje. Het glasvocht wordt tijdens de operatie vervangen door speciaal water. Dit wordt na de operatie snel vervangen door vocht dat het oog zelf aanmaakt. Na deze operatie is het in principe niet nodig om een bepaalde houding aan te nemen. Vaak wordt water of lucht achtergelaten.

  verwijderen glasvocht    *

c)  Macula gat
Een macula-gat is een gaatje in de gele vlek (macula). De aandoening wordt elders op de site beschreven (zie folder maculagat). Na het verwijderen van het grootste deel van het glasvocht wordt het achterste deel van het glasvocht, dat tegen de macula aankleeft, verwijderd. Uiteindelijk wordt ook het meest oppervlakkige laagje van het netvlies rondom het macula-gat verwijderd. Deze binnenste laag van het netvlies heet de membrana limitans interna. Dit laagje wordt verwijderd om de laatste trekkrachten op de randen van het macula-gat weg te nemen. Het glasvocht wordt vervangen door een speciaal gasmengsel om van binnenuit het macula-gat te sluiten en op zijn onderlaag aan te drukken. Na de operatie is deze gasbel voor u zichtbaar. Zolang er een grote gasbel in het oog zit, kunt u weinig zien met het geopereerde oog. Na verloop van tijd merkt u dat u over de gasbel heen kunt kijken en de bel langzaam uit het oog verdwijnt.

      leeshouding

Bij gebruik van gas is het meestal nodig dat u na de operatie gedurende een aantal dagen een bepaalde houding aanneemt, de zogenaamde treurhouding, zodat de gasbel tegen het maculagat duwt. Een treurhouding is niet altijd nodig. Bij patiënten die na de operatie niet goed de treurhouding kunnen aannemen, kan er gekozen worden voor het opvullen van het oog met een ander gasmengsel. Hierdoor is het mogelijk om een leeshouding of een soms een rechtop-houding (een normale houding zonder beperkingen) aan te nemen.

 maculagat, treur-, lees- en liggende houding

De houding wordt vóór de operatie door de oogarts met u besproken. Indien u uw eigen ooglens nog heeft en er nog veel gas in het oog aanwezig is, kunt u beter niet langdurig plat op de rug liggen. De gasbel drukt dan namelijk tegen de ooglens aan waardoor de lens uitdroogt en er eerder staarvorming gaat optreden. Ook mag u niet vliegen als er nog gas in het oog zit. Voor aanvullende informatie, zie folder maculagat.

d)  Suikerziekte (diabetische retinopathie)
De netvliesaandoening door suikerziekte wordt diabetische retinopathie (DRP)genoemd (→ zie folder DRP, netvliesafwijkingen). Bij deze aandoening kan een glasvochtbloeding ontstaan. Deze glasvochtbloeding wordt veroorzaakt doordat het netvlies broze bloedvaten heeft gevormd (neovascularisaties genoemd) die snel kunnen gaan bloeden. Na het verwijderen van het glasvocht worden deze slechte bloedvaten, bloedresten en het littekenweefsel verwijderd van het netvlies. Hierna wordt het netvlies met laserstralen en een koude-behandeling (cryocoagulatie) behandeld. Het oog wordt meestal opgevuld met speciaal water.

e)  Glasvochtbloedingen
Glasvochtbloedingen kunnen voorkomen bij verschillende aandoeningen, bijvoorbeeld suikerziekte, achterste glasvochtloslating, netvliesgaatjes en vaatafsluitingen. Afhankelijk van de aandoening wordt het netvlies soms aanvullend behandeld met laserstralen (voor meer informatie, zie folder glasvochtbloedingen).

Aanvullende procedure: een staaroperatie
Soms volgt een staaroperatie vóór een vitrectomie. Soms wordt dit tegelijkertijd gedaan. De volgende mogelijkheden kunnen zich voordoen:

De verdoving
Afhankelijk van de ernst van de afwijking kan de totale operatie 30-90 min duren, inclusief het steriel klaarzetten van instrumentarium en apparatuur. In de meeste gevallen duurt het minder dan een uur. De oogarts bespreekt met u of er gekozen wordt voor plaatselijke of algehele verdoving (narcose).
Bij een plaatselijke verdoving wordt alleen het oog verdoofd. Het oog kan niet meer bewegen en is gevoelloos. Het merendeel van de operaties kan plaatsvinden onder plaatselijke verdoving.
Een algehele verdoving (narcose) zal worden aangeraden bij bijv. een lange operatie, bij rugklachten of bij beweeglijke patiënten.
Vóór de operatie wordt u nagekeken door de anesthesist (pre-operatieve screening). Meestal wordt de operatie verricht in dagbehandeling; u mag dan op dezelfde dag weer naar huis. Soms wordt u opgenomen in het ziekenhuis; in dat geval kunt u meestal de 1e of 2e dag na de operatie weer naar huis. Dit wordt van tevoren met u besproken.

De nazorg
Het oog wordt na de operatie afgedekt met een verband. De rest van de dag moet u rustig aan doen. Als er gas in het oog is achtergelaten, zal de arts met u bespreken welke houding na de operatie moet worden aangenomen. Deze houding is meestal pas ná de operatie met zekerheid te noemen.

De dag na de operatie wordt u weer gecontroleerd op de polikliniek Oogheelkunde. Op de poli wordt het verband verwijderd en het oog schoongemaakt. Tijdens dit bezoek worden afspraken gemaakt over de verdere behandeling. Meestal blijft u tot enkele weken na de operatie oogdruppels gebruiken (antibiotica, ontstekingsremmers, soms pupilverwijdende oogdruppels). Het kan zijn dat u voorlopig wazig ziet, bijv. doordat de aandoening nog moet genezen, een gasbel het zicht belemmert of door de druppels. Hechtingen zijn meestal niet nodig, de wonden sluiten dan vanzelf. Als er wel hechtingen worden gebruikt, lossen deze vanzelf op. Ze kunnen vooral de eerste week irritatie geven. Het oog blijft enkele weken wat gevoelig, rood en gezwollen en in die tijd zult u fel licht waarschijnlijk slecht kunnen verdragen.

Tijdens de operatie wordt het oog vaak (deels) gevuld met lucht of een speciaal gasmengsel. Hierdoor is het zicht wazig. De gasbel in uw oog spiegelt het meeste licht terug het oog uit. Hierdoor ziet u de eerste dagen tot weken heel weinig. De dagen daarna kunt u de kleiner wordende gasbel gaan zien als een bal of schijf onderin uw beeld, die bibbert en spiegelt. Het lijkt alsof u in een aquarium kijkt met bovenin de waterspiegel (in oog zit het water onderin en het gas bovenin). In de weken na de operatie ziet u de gasbel langzaam naar beneden zakken omdat het gas door het oog wordt vervangen door helder oogvocht. Pas als de lijn onder het midden van het oog komt, en de gele vlek niet meer met gas wordt bedekt, wordt het zicht vaak weer wat beter.

Indien u een houdingsadvies heeft gekregen, volg die dan op. Indien u geen houdingsadvies heeft meegekregen, is het na de operatie  geoorloofd om de normale bezigheden te hervatten, bijvoorbeeld bukken, douchen (zonder dat er water in het oog komt), licht huishoudelijk werk, lezen of achter de computer zitten. Zwemmen is de eerste maand niet verstandig.

Na één tot enkele weken kunt u al uw bezigheden weer hervatten. Wanneer een cerclagebandje is aangebracht, wordt na 3 maanden uw brilsterkte aangepast. De brilsterkte zal dan ongeveer 2 eenheden veranderen, omdat uw oog door het cerclagebandje iets van vorm is veranderd.

Welk resultaat mag u verwachten?
Na de operatie zal het zien in de loop van enkele weken tot maanden geleidelijk verbeteren. Hoe goed de werking van de gele vlek (het scherpe zien) zal worden, hangt af van de oorzaak en ernst van de oogafwijking. Meer informatie over de resultaten vindt u in de folder of op de website bij de specifieke oogaandoeningen. De verwachtingen zullen voor de operatie zo goed mogelijk worden aangegeven.
Meestal zal het gezichtsveld zich vrijwel volledig herstellen. Soms is er meer dan één glasvochtoperatie nodig om het gewenste doel te bereiken. Als de ooglens bij de operatie verwijderd is en er geen kunstlens is ingebracht, zal later een contactlens gedragen moeten worden of alsnog, met een extra operatie, een kunstlens in het oog aangebracht moeten worden.

Welke complicaties kunnen optreden?
Bij elke vitrectomie kan zich een probleem voordoen, gemiddeld in ongeveer 2.5-5% van de gevallen. Meestal is dit  goed oplosbaar:

Opmerking
Bij vragen over de operatie kunt u contact opnemen met uw oogarts. Deze folder geeft algemene informatie over een vitrectomie (glasvocht operatie). Niet alles in deze folder is op u van toepassing. Tijdens de operatie kan de operateur (onverwachts) besluiten om toch af te wijken van de aangegeven procedure.
Zoekt u een oogarts die deze operatie uitvoert → zie folder specialisaties/aandachtsgebieden.

Animatiefilm (Engels)
- retina = netvlies
- macula = gele vlek, het centrale deel van het netvlies
- vitreous body = glasvocht of ooggelei




Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis, CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht), Rijnstate (Arnhem), Alrijne ziekenhuis (Leiderdorp), Gelre ziekenhuizen;  copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven