DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Hoornvlies beschadiging: erosie (schaafwond) of punctata

Inhoudsopgave:

Wat is het hoornvlies (de cornea)?
Het hoornvlies (de cornea genoemd), is het glasheldere voorste deel van de oogbol, waardoor het licht het oog binnenkomt. Dit deel ligt vóór de gekleurde iris. De cornea heeft een dikte van ongeveer een 0,5 mm en is opgebouwd uit een aantal lagen. Van buiten naar binnen zijn de volgende 5 lagen te onderscheiden: 
epitheel, Bowmanse membraan, stroma, Descemet membraan, endotheel. 
De buitenste laag bestaat uit een dun laagje cellen (het epitheel). Deze laag is beschadigd bij een hoornvliesbeschadiging (cornea-erosie). Het hoornvlies is uitermate gevoelig omdat er veel kleine zenuwtjes, afkomstig van de 5e hersenzenuw, in lopen.
Voor uitgebreide informatie over de bouw en functie van het hoornvlies: zie elders op www.oogartsen.nl  → lees verder.

links: een doorsnede door het oog met aan de voorzijde het hoornvlies (cornea)
rechts: een doorsnede van het hoornvlies

doorsnede oog                

Vormen van beschadigingen (definitie)
Er zijn verschillende afwijkingen van het buitenste laagje van het hoornvlies (epitheel) mogelijk. Deze worden in deze folder achtereenvolgens beschreven:

Cornea-erosie (hoornvlies beschadiging, schaafwond)
Wat is een cornea-erosie en klachten 
(onderaan de folder vindt u tevens een animatiefilm)
Een cornea-erosie is een soort schaafwond van het oppervlak van het hoornvlies. Bij een cornea-erosie is het buitenste epitheellaagje beschadigd (zie de paarse laag in de rechter tekening: "epithelial cells").

    doorsnede door hoornvlies (cornea)  doorsnede hoornvlies

Dit kan worden veroorzaakt door een vreemd lichaam tegen het oog (een corpus alienum genoemd). Voorbeelden van een corpus alienum zijn: een (kinder)nagel, takken of bladeren, ijzerdeeltjes, randen van papier (bijv. de krant) en zand in het oog. Een cornea-erosie kan ook ontstaan door te hardhandig wrijven in het oog, door beschadiging tijdens een oogoperatie of door een niet goed passende of beschadigde contactlens.
De oogarts kleurt het hoornvlies aan met een oranje kleurstof (fluoresceïne) en bekijkt het oog met blauw licht. Het beschadigde deel van het hoornvlies kleurt dan groen aan.

Het voorste deel van het hoornvlies bevat vele kleine zenuwen. Een cornea-erosie is erg pijnlijk, vooral bij knipperen, en gaat gepaard met tranenvloed, lichtschuwheid en een knijpreactie. Bij een grote erosie is het gezichtsvermogen ook verminderd.

Animatiefilm: zie einde folder

Er kan onderscheid worden gemaakt in een:

1)  Enkelvoudige (éénmalige) cornea-erosie
Bij deze vorm heeft de patiënt éénmalig een cornea-erosie gehad. Meestal is deze erosie ontstaan na een klein oogletsel of trauma. Na behandeling zijn de klachten over en komen niet meer terug. 

Behandeling
Soms is een flapje van epitheelweefsel nog aanwezig. Dit wordt eerst verwijderd onder plaatselijke verdoving. Hierna wordt de cornea-erosie behandeld met oogzalf waarin een antibioticum zit. Na het inbrengen van de zalf wordt een oogverband aangelegd. Dit wordt zó aangebracht dat het ooglid niet meer over het hoornvlies kan knipperen (het ooglid moet dichtblijven onder het verband). Als het ooglid goed dichtblijft, dient het ooglid zelf als een soort verband. Op deze manier wordt het oog rust gegeven waardoor het i.h.a. snel geneest. Verdovende druppels worden gegeven voor het onderzoek maar zijn niet geschikt voor de behandeling: ze remmen de groei en het herstel van het epitheel.
Informatie over het aanleggen van een zalfverband (occlusie verband) → zie folder verband oog.

Prognose
Met een goede behandeling zal in de meeste gevallen het hoornvlies binnen enkele dagen genezen. Het nieuwe epitheel is nog erg kwetsbaar: wrijven in het oog kan de genezing vertragen en opnieuw klachten veroorzaken waardoor een nieuwe behandeling met oogzalf-verband nodig is. De duur van de genezing is o.a. afhankelijk van de grootte van de erosie en de aanwezigheid van eventueel andere ziekten (bijv. suikerziekte, traanvochtproductie). Indien de genezing goed verloopt, zal er geen litteken ontstaan en het gezichtsvermogen weer herstellen.

2)  Recidiverende (terugkerende) cornea-erosie
Helaas komt het soms voor dat de beschadiging van het hoornvliesepitheel spontaan weer terugkomt op een later tijdstip (op een willekeurig moment). Een erosie kan zelfs maanden ná het oorspronkelijke trauma (of beschadiging) plotseling weer terugkomen. Dit wordt een recidiverende cornea-erosie genoemd. De klachten beginnen vaak gedurende de nacht of 's ochtends bij het openen van de ogen.
Bij een kleine erosie nemen de klachten binnen enkele uren weer af. De erosie is dan onvolledig en beperkt in omvang; de epitheelcellen zitten dan tijdelijk een beetje los van de onderlaag. Het zicht kan tijdelijk verslechterd zijn.
Bij een grotere wond, zullen er meer klachten aanwezig zijn. Het oog is veel pijnlijker en de genezing duurt langer.

De oorzaken van deze recidiverende cornea-erosie zijn:

Behandelingen van een recidiverende erosie
Er bestaan een aantal behandelingsmogelijkheden die meestal in de hieronder genoemde volgorde worden toegepast. Soms kan de oogarts besluiten om één of meer stappen over te slaan.

1.  Oogzalfverband
Een oogzalfverband met antibioticazalf zoals hierboven beschreven bij de enkelvoudige erosie.

2.  Oogzalf/gel voor de nacht:
Als voorzorg kan 's avonds voor het slapen gaan een neutrale oogzalf aangebracht worden als smeermiddel (bijv. oculentum simplex, vidisic). In dit geval blijft het ooglid (tijdens het openen van de ogen 's ochtends vroeg) niet vastplakken aan het epitheellaagje van het hoornvlies. Evt voorzichtig masseren van de oogleden alvorens deze 's morgens te openen, is aan te raden.

3.  NaCl - 5% oogzalf voor de nacht:
Deze zalf is hypertoon door het hoge gehalte aan keukenzout en onttrekt gedurende de nacht enig vocht aan het hoornvlies.
De kans op succes bij deze conservatieve behandeling (nr 1 - 3)  zou ongeveer 50-95% zijn.

4.  Zachte contactlens:
Gedurende een langere tijd dragen van een dunne zachte contactlens is soms nodig. Deze lens wordt een zogenaamde bandage-lens (verbandlens) genoemd. Hierbij moet men wel een antibioticumdruppel zonder conserveermiddel gebruiken om infecties te voorkomen. De contactlens wordt geleverd door de contactlensspecialist.  Zie ook op de website  → folder contactlenzen.

5.  Epitheliale debridement / scraping (abrasio corneae):
Hierbij wordt het epitheel poliklinisch verwijderd ('scraping') onder druppelverdoving achter de spleetlamp (= onderzoeksunit van de oogarts). De doelstelling is om het abnormale epitheel te verwijderen zodat een vers wondoppervlak ontstaat waarover nieuwe epitheelcellen zich weer kunnen vormen en vasthechten aan de onderlaag.

6.  Anterieure stromale puncture (ASP):
Dit is een vorm van micro-epitheliale punctuur: onder plaatselijke verdoving d.m.v. oogdruppels wordt met een dunne scherpe naald een aantal kleine prikjes in het oppervlak van het hoornvlies aangebracht (oopervlakkige prikjes). De micropunctuurtjes gaan tot in het niveau van de Bowmanse laag of voorste laagje van het stroma ('anterior stroma'). Deze puntjes genezen door littekenweefselvorming (soort plugjes vorming). Dit brengt een proces van wondgenezing op gang en de verbinding van epitheel en onderlaag wordt steviger. De behandeling wordt niet verricht als de erosie precies in het centrum zit want dat zou een belemmering van het gezichtsvermogen kunnen veroorzaken (door de kleine littekentjes). Na deze behandeling is een oogverband voor 24 uur noodzakelijk. De behandeling kan poliklinisch plaatsvinden. Het succespercentage (dwz geen recidief) zou ongeveer 75 - 95% bedragen.

ASP kleine prikjes in het hoornvlies mbv een naald

7.  Ooglaseren of Phototherapeutische Keratectomie (PTK):
Dit is een laserbehandeling (excimer laser) van het oppervlakkige deel van het hoornvlies. Na verwijdering van het epitheellaagje worden een aantal laserflitsen op het vrijgekomen hoornvlies-oppervlak gericht. Dit gebeurt  op het niveau van de Bowmanse laag of voorste deel van het stroma. Het oppervlak van het hoornvlies wordt als het ware gepolijst waardoor het epitheellaagje beter vasthecht aan de ondergrond. Er treedt een versterkte wondgenezing op. Deze laserbehandeling moet bij de zorgverzekering aangevraagd worden. 
Indien een patient met een corneadystrofie ook een min-sterkte heeft (bijziendheid), kan men soms een combinatiebehandeling overwegen: een PTK (voor de behandeling van de recidiverende erosie) in combinatie met een PRK (photorefractieve keratectomie voor de behandeling van de bijziendheid).

Voor meer informatie over de behandeling → zie folder ooglaseren (PTK).
Voor meer informatie over de behandeling bij een cornea-dystrofie → zie folder map-dot-fingerdystrofie.

Complicaties bij een cornea-erosie
Complicaties bij een "enkelvoudige of éénmalige" erosie treden gelukkig weinig op.
Eventuele complicaties kunnen bestaan uit:

Punctata (oppervlakkige puntvormige beschadigingen)

In het begin van de folder is uitgelegd dat er meerdere vormen van beschadigingen van het buitenste laagje van het hoornvlies mogelijk zijn, namelijk:

Een foto van kleine oppervlakkige droge plekjes (groene stipjes) op het hoornvlies:
  punctata (mn in de onderste helft van het hoornvlies) 

Bij punctata voelt het oog branderig tot erg pijnlijk aan. Ook kan het gevoel ontstaan dat er iets in het oog zit terwijl dit niet zo is. Het oog is wat roder en kan gevoelig zijn voor licht (fotofobie). Hierdoor gaat het oog tranen en knijpt men het oog eerder dicht.
De oogarts kan punctata zien met behulp van een spleetlamp (microscoop). De traanfilm wordt eerst aangekleurd met een kleurstof (fluoresceïne), waarna het oog met blauw licht wordt beoordeeld. De kleurstof loopt in de putjes in het hoornvlies en licht op ("fluoresceert") in het blauwe licht. Ook de traanfilm licht op.
De plaats van de aankleurende stipjes kan iets zeggen over de oorzaak van de punctata, bijvoorbeeld:

Oorzaken
Punctata worden vaak door de oogarts gezien. De oorzaken van punctata zijn namelijk divers. De prognose van de keratitis punctata is afhankelijk van de oorzaak.

ad. Punctata epitheliale erosies
Punctata komen bij vele aandoeningen voor, die vaak elders op de website uitvoerig beschreven zijn, zoals:

ad. Punctata epitheliale keratitis
Deze bevindingen worden aangetroffen bij bepaalde ontstekingen. Het zijn kleine ontstekingsplekjes:

Animatiefilm (Engels)




Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis, CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht), Rijnstate (Arnhem), Alrijne ziekenhuis (Leiderdorp, Leiden), Gelre ziekenhuizen (Apeldoorn, Zutphen);  copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven