Fluorescentie angiografie (FAG; kleurstoffoto)
Inhoudsopgave:- wat is fluorescentie angiografie (FAG)?
- waarom wordt fluorescentie angiografie (FAG) verricht?
- meest voorkomende oogziekten om een FAG te maken.
- het onderzoek zelf.
- bijverschijnselen en risico's van fluorescentie angiografie?
- voorbeelden van afwijkende FAG's
Wat is fluorescentie angiografie (FAG)?
De oogarts maakt gebruik van een fluorescentie angiografie (FAG) wanneer het vermoeden bestaat dat het netvlies een aandoening heeft. Het netvlies is de binnenbekleding van het oog. Fluorescentie angiografie (FAG) is een onderzoeksmethode waarbij de oogarts het inwendige van het oog bestudeert en eventuele afwijkingen van het netvlies opspoort met behulp van speciale "kleurstoffoto's". 
De foto's van het netvlies worden gemaakt nadat een speciale (in water oplosbare) kleurstof in de ader van de arm is gespoten. Bij een FAG wordt een kleurstof gebruikt; het is echter geen contrastvloeistof zoals bij rontgenfoto's wordt gebruikt. Het is een onschadelijke vloeistof die onveranderd wordt uitgeplast. Deze kleurstof is meestal fluoresceine, soms infracyanine groen (ICG).
De kleurstof verspreidt zich vrij snel via de grote lichaamsader door het hele lichaam en bereikt dus uiteindelijk ook het oog. In het oog komt de kleurstof terecht in de bloedvaten van het vaatvlies en netvlies. Er worden dan meerdere foto's van het netvlies achter elkaar gemaakt.
Bij een normaal oog vullen de bloedvaten van het netvlies zich met kleurstof; deze kleurstof lekt niet uit de bloed aten. Bij netvliesaandoeningen kan de vloeistof wel lekken uit de bloedvaten. Behalve het netvlies, kunnen ook afwijkingen in de onderlagen van het netvlies worden aangetoond bijv. het retina pigment epitheel en het vaatvlies (choroidea). De kleurstof maakt de afwijkingen veel beter zichtbaar.
Een voorbeeld van een normaal FAG (de aderen beginnen zich te vullen met de kleurstof):
Waarom wordt fluorescentie angiografie (FAG) verricht?
Als de oogarts bij onderzoek een afwijking in het achterste deel van uw ogen vermoedt, kan een FAG worden gedaan. Het FAG kan meerdere afwijkingen opsporen, zoals:
- afwijkende bloedvaten in het netvlies: indien de bloedvaten slechter van kwaliteit zijn, kunnen de bloedvaten uitrekken (microaneurysmata) of kan de kleurstof door de vaatwand heen lekken (de kleurstof hoopt zich op buiten de bloedbaan).
- het ontbreken van bloedvaten in het netvlies (het netvlies krijgt dan op die plaats geen bloed meer).
- allerlei afsluitingen van bloedvaten (zie deze website www.oogartsen.nl bij "glasvocht / netvlies": bloedvatafsluiting").
- de vorming van nieuwe, afwijkende bloedvaten in het netvlies (neovascularisaties, bijv. suikerziekte).
- schade aan de onderlaag van het netvlies (= het retina pigment epitheel).
- de vorming van afwijkende nieuwe bloedvaten die vanuit het vaatvlies onder het netvlies groeien (bijv. bij maculadegeneratie).
- overige, minder vaak voorkomende afwijkingen.
Infracyanine groen wordt vooral gebruikt om afwijkingen in het vaatvlies van het oog (chorioidea) zichtbaar te maken. Het onderzoek wordt gedaan om het beloop van een ziekte te volgen of om het effect van een behandeling te beoordelen. Dit onderzoek wordt veel minder vaak toegepast.
Meest voorkomende oogziekten om een FAG te maken
a) suikerziekte (diabetes mellitus)
Dit is een zeer vaak voorkomende oorzaak van slechtziendheid en blindheid bij patiënten. Bij het oogonderzoek kan de oogarts het netvlies en de bloedvaten zien maar soms is er toch een FAG nodig om lekkage op te sporen. Suikerziekte heeft invloed op de bloedvaten in het lichaam, dus ook in het oog. Hierbij kan lekkage en afsluitingen van de bloedvaten voorkomen (zie website www.oogartsen.nl , folder diabetes). In een aantal gevallen kunnen deze afwijkende bloedvaten worden behandeld met een laser om verdere achteruitgang van het gezichtsvermogen tegen te gaan. Een FAG is een belangrijk hulpmiddel om te bepalen of er afwijkingen zijn en of deze met laser behandeld moet worden.
b) maculadegeneratie (netvliesveroudering)
Dit is een veel voorkomende oorzaak van slechtziendheid bij ouderen. In een aantal gevallen doen zich vaatnieuwvormingen onder het netvlies voor (in het vaatvlies). Deze kunnen soms behandeld worden met de laser om te proberen ernstig verlies van het gezichtsvermogen tegen te gaan (zie folder maculadegeneratie).
c) afsluitingen van aders of slagaders van het netvlies (occlusies)
Soms vindt er een soort trombose plaats van een ader (veneuze occlusie) of van een slagader (arteriele occlusie) waardoor het netvlies in verzorgingsgebied van dit bloedvat geen of onvoldoende zuurstof krijgt (zie folder occlusies).
d) vele andere, minder frequent voorkomende, afwijkingen
Zonder de FAG is het vaak niet goed mogelijk om de exacte diagnose te stellen. Met behulp van de FAG kan nauwkeurig bepaald worden welke aandoening aanwezig is, of er een laserbehandeling nodig is en zoja, waar deze laserbehandeling plaats moet vinden.
Het onderzoek zelf
De polikliniek-assistenten druppelen beide ogen met pupilverwijdende druppels. Ook het oog zonder klachten wordt gefotografeerd. De pupilverwijdende druppels hebben tot gevolg dat u een paar uur wazig ziet. Wij raden u daarom aan met iemand mee te rijden of gebruik te maken van het openbaar vervoer. Het onderzoek wordt poliklinisch verricht. Tijdens het onderzoek zit u achter de camera en uw hoofd rust op een kinsteun. Met één oog kijkt u naar een knipperend lampje. Voordat de fluoresceïne bij u wordt ingespoten, neemt de fotograaf of optometrist eerst enkele kleurenfoto's. 
Daarna spuit de arts de vloeistof in uw arm of hand. Tegelijkertijd blijft de fotograaf foto's maken om het binnentreden van de kleurstof in de bloedvaatjes van uw oog niet te missen. Tijdens het onderzoek ziet u telkens lichtflitsen, waardoor u geneigd bent om uw ogen dicht te knijpen. Het kan daarom nodig zijn dat iemand uw oogleden openhoudt. De gemaakte opnames zijn direct zichtbaar op een beeldscherm. De arts kan u meestal meteen een voorlopige uitslag van het onderzoek geven. Soms wordt direct een laserbehandeling verricht. Wij werken in ons oogcentrum met een digitale camera, het voordeel hiervan is dat de foto's direct beoordeeld kunnen worden en u de uitslag meestal direct meekrijgt.
Door het flitslicht en de wijde pupillen ziet u na het fotograferen geruime tijd minder goed. Dit is van tijdelijke aard. Het kan prettig zijn om een zonnebril te dragen na het onderzoek. Wij raden u af om na het onderzoek zelf te rijden. Indien u vragen heeft over het onderzoek, kunt u die altijd stellen aan de polikliniek assistenten of aan uw oogarts.
Bijverschijnselen en risico's van fluorescentie angiografie?
- gele kleur: door de gele kleur van fluoresceïne heeft u tot enige uren na het onderzoek een geel gekleurde huid. Door de kleurstof bent u gedurende een dag extra gevoelig voor zonlicht. U kunt de dag van het onderzoek beter niet in de felle zon gaan zitten. Ook gebruik van de zonnebank wordt afgeraden. De kleurstof verdwijnt doordat de nieren de kleurstof in de urine uitscheiden, hierdoor zal de urine tot 24 uur na inspuiting van de kleurstof een donker oranje kleur hebben. Deze bijverschijnselen zijn onschadelijk en verdwijnen vanzelf.
- misselijkheid: fluoresceine kan soms direct na inspuiting misselijkheid veroorzaken. Dit trekt meestal snel weer weg. U kunt gewoon van tevoren eten en drinken. Als u suikerziekte heeft, moet u zich echter gewoon aan uw dieet houden.
- pijn bij inspuiten van fluoresceine: indien de kleurstof tijdens de inspuiting naast het bloedvat gespoten wordt of als het uit het vat lekt, ontstaat een lokale branderigheid en verkleuring van de huid. De branderigheid verdwijnt na enkele minuten en de verkleuring na enkele dagen zonder restverschijnselen
- allergische reacties: deze reacties zijn zeldzaam. Wanneer ze optreden veroorzaken ze een roodheid en jeuk van de huid. Allergische reacties worden, afhankelijk van de ernst van de allergische reactie, behandeld met tabletten of injecties antihistaminica. Als u bij een vorig FAG of ICG onderzoek last heeft gehad van misselijkheid of een allergische reactie, of als u lijdt aan epilepsie of een schelpdieren allergie dan moet u dit van tevoren melden.
- zwangerschap: als u zwanger bent, is het raadzaam om het onderzoek uit te stellen tot na de bevalling.
Voorbeelden van afwijkende FAG's:
links: een FAG van een patiënt met een bloedvatafsluiting in het onderste deel van het netvlies
rechts: een voorbeeld van lekkage in het netvlies bij een patiënt met suikerziekte:
Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis (Deventer), CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht) en Rijnstate (Arnhem), copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).
