Ooglidrand ontsteking (blepharitis)

• Wat is een blepharitis?
• Animatiefilm
• Klachten
• Vormen van blepharitis
  • anterieure blepharitis (staphylococcen en seborrhoische blepharitis)
  • posterieure blepharitis (Meibomitis)
• Behandeling van blepharitis
  • het reinigen van de ooglidranden
  • het aanbrengen van een antibioticumgel
  • overige: combinatietheraptie, antibiotica
  • kunsttranen
• Hoe vaak en hoe lang behandelen?
• Condities geassocieerd met een chronische blepharitis

Wat is een blepharitis?
Blepharitis of ooglidrandontsteking is een vaak langdurige (chronische) ontsteking van de ooglidrand waarbij de haarzakjes en de talgkliertjes op de ooglidrand ontstoken zijn. De oogleden produceren een vetachtige substantie en spelen een evidente rol bij een optimale samenstelling van de traanfilm. Aandoeningen van de oogleden kunnen daarom leiden tot droge ogen met de bijbehorende klachten (zie folder droge ogen).
Voor meer informatie over de oogleden → zie folder bouw en functie.

Klachten
De klachten kunnen bestaan uit jeuk, irritatie, zandkorrelgevoel, branderigheid, vermoeide ogen, tranende of droge ogen, vermoeide ogen, milde lichtschuwheid (glare), leesklachten, afscheiding, rode ogen, zwaar gevoel, excessief knipperen en wisselend zicht. De klachten van de blepharitis zijn meestal het ergst in de ochtend. Wel kan men in de loop van de dag meer klachten krijgen van droge ogen (dit is vaak geassocieerd met een blepharitis). De aandoening is vaak chronisch en kan van tijd tot tijd verergeren. Meestal zijn beide oogleden aangedaan.

Vormen van blepharitis
De ontsteking kan met name aanwezig zijn aan de vóórzijde (anterior) of aan de achterzijde (posterior) van de ooglidrand. Er is overlkap tussen beide vormen:

1.  Afwijkingen aan de vóórzijde van de ooglidrand: de anterieure blepharitis
Bij deze vorm is mn het gebied rondom de basis van de ooglidharen aangedaan (aan de anterieure of voorzijde van de ooglidrand). Overmatig geproduceerd vet van de talgklieren in de oogleden blijft aan de oogharen kleven en wordt vervolgens zuur. Hierdoor raken de ooglidranden geïrriteerd. In de tweede instantie kunnen ook het slijmvlies (conjunctiva) en het hoornvlies (cornea) betrokken raken bij de ontsteking. Het klachtenpatroon is niet typisch voor het type blepharitis en is dan ook atypisch. Het past bij een onvoldoende functie van het oogoppervlak en een verminderde traanfilm stabiliteit (zie klachten hierboven). Er zijn globaal 2 subvormen:

a) stafylococcen blepharitis
Dit een belangrijke oorzaak van een chronische ontsteking van het ooglid en het hoornvlies. Deze ontsteking wordt meestal  veroorzaakt door een bacterie die normaal op de huid voorkomt, de staphylococ. Wanneer de bacteriën, die normaal gesproken geen afwijkingen veroorzaken, de overhand krijgen, kunnen zij een ontsteking veroorzaken.
     korstjes

De afwijkingen bestaan uit harde korstjes en schilfers bij de basis van de ooglidharen (rondom de wimpers) die zich aan de voorzijde van de ooglidrand bevinden. Soms vindt men verder: rode ooglidranden, soms kleine zweertjes (mn zichtbaar als de kortjes worden verwijderd), witte oogharen (poliosis), verlies van oogharen (madarosis), oogharen die in de verkeerde richting groeien (trichiasis), instabiele traanfilm (bij 50% van de patiënten), een chronische ontstekingsreactie van het onderste slijmvlies van het ooglid (conjunctivitis) en een ontsteking van de randen van het hoornvlies (randkeratitis). Het zou vaker optreden bij vrouwen en jongere mensen. Het kan geassocieerd zijn met een allergische huidaandoening (atopische dermatitis).

  

b) seborrhoïsche blepharitis
Het ontstaan hiervan heeft in veel gevallen te maken met een bepaalde aanleg, die soms ook gepaard gaat met een vettige huid of met een schilferende voorhoofdshuid (eczema seborrhoicum of seborrhoïsche dermatitis). De korstjes zijn vaak zacht (vettig)en bevinden zich op de ooglidrand en oogharen. Hierdoor zijn de wimpers aan elkaar geplakt. De huidaandoening (seborrhoïsche dermatitis) komt bij > 90% van de patiënten met een seborrhoische blepharitis voor. De huidaandoening kan aanwezig zijn op de hoofdhuid, de neus-lip plooi, achter de oren en op het borstbeen.

2.  Afwijkingen aan de achterzijde van de ooglidrand: posterieure blepharitis (Meibomitis)
Aan de achterzijde (= de binnenzijde of posterieure zijde) van het ooglid bevinden zich de afvoergangen van de talgkliertjes (de Meibom kliertjes). De kliertjes zitten in het ooglid zelf en de afvoergangen op de ooglidranden. Ze scheiden talg, een vettige substantie, af wat nodig is om een optimale traanfilm te krijgen. De vetten verzorgen ervoor dat de traanlaag niet zo snel verdampt.
Aanvankelijk kunnen de openingen van de afvoergangetjes van de talgkliertjes iets verheven zijn en kunnen ze kleine vetdruppeltjes of witte plugjes (van keratine-proteine) bevatten. Soms kan men witte sliertjes uit de afvoergangen drukken of is een schuimige traanfilm aanwezig.

 
Onvoldoende functie van de talgklier leidt tot een slechte traanfilm met bijbehorende klachten van droge ogen (zie folder droge ogen). Voor meer informatie over slecht functionerende talgkliertjes → zie folder MGD.

Een bacterie speelt vaak een belangrijke rol bij de blepharitis. Bij een ontsteking zijn de ooglidranden vaak rood, onregelmatig en bevatten kleine bloedvaatjes (teleangiectasieën of "brush marks" genoemd, zie zwarte pijl in onderstaande tekening):
 
brush marks en gezwollen talgafvoergangetjes

De traanfilm kan instabiel zijn waardoor de tranen sneller verdampen. Dit kan weer kan leiden tot droge plekken op het hoornvlies (Meibomian keratoconjunctivitis) en klachten die passen bij een droog oog. De oogharen zelf zijn meestal niet aangedaan (geen korstjes ed). Er is een associatie met een huidaandoening (acne rosacea).

Algemeen: Bij de ernstigere of chronische vormen van blepharitis kan de ontsteking overslaan naar het slijmvlies of het hoornvlies. Dit kan leiden tot droge plekken op het hoornvlies (punctata keratoconjunctivitis), ingroei van kleine bloedvaatjes in het hoornvlies of het ontstaan van een hoornvliesontsteking (randkeratitis). Hierbij is niet zozeer de bacterie zelf de oorzaak van de ontsteking, maar zorgen vooral de afbraakproducten van de bacterie voor het ontstaan van deze ontsteking (bacteriële exo-enzymen). Ook speelt de afwijkende samenstelling van de talg zelf een rol bij de chronische blepharitis.

Behandeling van blepharitis
De behandeling is erop gericht het aantal bacteriën op de ooglidrand en in de kliertjes te verminderen. Dit lukt alleen door eenmaal of tweemaal daags de ooglidranden te reinigen. Blepharitis is vaak hardnekkig, chronisch en komt vaak terug. In dat geval moet een behandeling herhaald worden. De behandeling bestaat uit de volgende stappen:

1.  het reinigen van de ooglidranden
Warme oogcompressen kunnen de korstjes verzachten en de talg zachter maken waardoor het verwijderen makkelijker gaat. Gebruik daarvoor warme washandjes (zo warm of heet mogelijk!) en leg deze op de gesloten oogleden.

Ooglidhygiëne (schoonpoetsen) is belangrijk om de ontstekingsproducten te verwijderen. Masseer hierbij tevens de ooglidranden (bij een talgklier ontsteking wordt de opgehoopte talg eruit gedrukt). Doop een wattenstokje (of een gaasje) in een verdunde oplossing van baby shampoo (een theelepeltje shampoo op een glas lauw kraanwater). Maak hiermee zacht heen en weer gaande bewegingen langs beide ooglidranden bij de implant van de wimperhaartjes om te 'weken'. Als iemand anders poetst, kijk dan bij de behandeling van het bovenooglid naar beneden en bij behandeling van het onderooglid naar boven. Poets net zo lang tot de huidschilfers en het vet van de ooglidranden zijn verdwenen. Hierna kan men met een droog wattenstokje of gaasje de korsten en schilfers verder verwijderen. De oogleden kunnen ook tijdens het haren wassen of douchen worden gereinigd met verdunde shampoo. Spoel de ogen na met lauw schoon water (zonder shampoo).
Er zijn tevens commerciele producten verkrijgbaar om te poetsen. Dit zijn kleine voorbewerkte doekjes (kompressen) die met zeep/alcohol zijn geïmpregneerd (bijv. Supranettes, Cil Clar en Blephaclean). Breng een compres aan op de gesloten oogleden, laat dit even inweken en wrijf zacht over de oogleden en de wimpers tot ze schoon zijn. U kunt tegelijkertijd de oogleden een beetje masseren om de talgkliertjes te legen. Tevens kunt u zo'n kompresdoekje oprollen en voorzichtig wrijven op de binnenste rand van de oogleden.
Gebruik geen oogmake-up als het ooglid ontstoken is (dit kan een oogontsteking veroorzaken en de genezing vertragen).

2.  het aanbrengen van een antibioticum gel of zalf
Na het poetsen wordt het ooglid behandeld met een antibioticum, met name als er verdenking is op een bacteriële infectie. De doelstelling is om hiermee de ontsteking "onder controle" te krijgen. U wrijft daarbij een beetje ooggel of oogzalf in/op de ooglidranden (tussen de wimpers). U kunt ook een beetje zalf in het oog doen, waarna u het oog dichtknijpt en de uitgeknepen gel op de oogleden en tussen de wimpers wrijft (met een wattenstokje of een schone vinger). Een voorbeeld van een antibioticumgel of -zalf is fusidine zuur (Fucithalmic ooggel). Overige medicatie op voorschrift van een oogarts, zoals fluoroquinolonen (Ciloxan), aminoglycosiden (Gentamycine, Tobramycine) en tetracycline.

3.  overige: antibiotica in tabletvorm bij ernstige gevallen
Bij uitzondering wordt door de oogarts een antibioticum in tabletvorm gegeven, bijvoorbeeld bij de aanwezigheid van een hoornvliesontsteking (Meibom keratoconjunctivis), bij een talgklierontsteking (Meibomitis) of bij een ernstige vorm van bacteriële blepharitis (niet reagerend op de standaardbehandeling). Het gaat dus alléén om ernstige gevallen. Bij volwassenen wordt een "tetracycline analoog" gegeven, bijv. Minocycline (evt Tetracycline of Doxycycline), bij kinderen erythromycine. Dit wordt bij uitzondering gegeven!

4.  kunsttranen
Een droog oog kan ontstaan door een blepharitis. Omgekeerd kan een droog oog ook de kans op een blepharitis vergroten. Tijdens of ná bovengenoemde behandeling kunt u de ogen ook aanvullend behandelen met kunsttranen (bijv. duratears, protagens, celluvisc, vidisic druppel), een gel (bijv. vidisic gel/EDO, dry eye gel, liposic, thilo-tears) of zalf (bijv. oculentum simplex). Druppel naar behoefte: u mag zelf weten hoe vaak en u mag zelf kiezen met welke druppel / gel u verder gaat. Kies de meest comfortabele druppel uit, een herhalingsrecept van deze kunsttranen is bij de huisarts verkrijgbaar.

Opmerkingen

• In de acute fase van de behandeling wordt ernaar gestreefd om de ontsteking tot rust te krijgen of "onder controle te krijgen". Nadien, in de chronische fase van de behandeling, is het van belang om de ontsteking "onder controle te houden". Chronische blepharitis is vaak hardnekkig en komt vaak terug (chronisch) en vaak lukt het dan ook niet om het definitief te laten genezen. Het komt voor dat regelmatig een behandeling nodig is.
• Bij een blepharitis die regelmatig terugkeert, kunnen voedingssupplementen wellicht een bijdrage leveren (Omega-3 vetzuren)

Hoe vaak en hoe lang behandelen?
Gedurende 2 weken reinigt u beide ogen 2x per dag en brengt u hierna een antibioticum aan. Na de 2e week stopt u met het antibioticum maar blijft u de oogleden regelmatig schoonpoetsen, minstens 1x per dag en zo nodig 2x per dag. U dient zich te realiseren dat een blepharitis vaak chronisch is en dat het kan terugkeren (recidief). Het is dus verstandig de ooglidreiniging ook in de wat rustiger fasen van de kwaal toch dagelijks vol  te houden omdat het probleem anders terug kan komen.

Animatiefilm (alleen op website, met geluid)

• traanfilm instabiliteit met klachten van droge ogen (zie folder droge ogen).
• chalazion vorming: dit is een talgklierophoping met een plaatselijke zwelling in het ooglid, met name optredend bij een posterieure blepharitis (zie folder chalazion).
• huidaandoeningen: bijvoorbeeld a) acne rosacea (mn bij een Meibomklierdysfunctie); b) seborrhoische dermatitis (mn bij seborrhoische blepharitis) en c) bepaalde behandeling van een acne vulgaris.
• bacteriële keratitis: een ontsteking van het hoornvlies door een bacterie (zie folder hoornvliesontsteking)
• atopische keratoconjunctivitis: een allergische ontsteking van het slijmvlies en hoornvlies die vaak is geassocieerd met een staphylococcen-blepharitis.
• problemen met het dragen van contactlenzen (contactlens intolerantie): het landurig dragen van contactlenzen is geassocieerd met een posterieure blepharitis. Dit kan mogelijk worden veroorzaakt door een verminderde ooglidbeweging en moeilijker uitdrukken van talg uit de oogleden (expressie). Blepharitis is ook een risicofactor voor een hoornvliesontsteking bij contactlensdragers.

Update: 7 maart 2010