DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Ooglidrand ontsteking (blepharitis)

Inhoudsopgave:

Wat is een blepharitis?
Blepharitis of ooglidrandontsteking is een vaak langdurige (chronische) ontsteking van de ooglidrand waarbij de haarzakjes en de talgkliertjes (Meibomse klieren) in het ooglid ontstoken zijn. Het is een veel voorkomende oorzaak van oogirritatie en komt op alle leeftijden en bij alle rassen voor.
De oogleden produceren een vetachtige substantie en spelen een evidente rol bij een optimale samenstelling van de traanfilm. Een blepharitis geeft dan ook vaak klachten van "droge ogen" (zie later).

Benaming:

Klachten
De oogleden produceren een vetachtige substantie en spelen een evidente rol bij een optimale samenstelling van de traanfilm. Een blepharitis geeft dan ook, behalve ooglidklachten, ook vaak klachten van "droge ogen".
Een deel van de mensen heeft klachten. Deze klachten kunnen bestaan uit jeuk, irritatie, zandkorrelgevoel, branderigheid, vermoeide ogen, tranende of droge ogen, vermoeide ogen, milde lichtschuwheid (glare), leesklachten, afscheiding, rode ogen, zwaar gevoel, excessief knipperen en wisselend zicht.
De klachten van de blepharitis zijn meestal het ergst in de ochtend. De oogleden plakken aan elkaar bij het ontwaken en zijn rood. Wel kan men in de loop van de dag meer klachten krijgen van droge ogen (dit is vaak geassocieerd met een blepharitis). De aandoening is vaak chronisch en kan van tijd tot tijd verergeren. Meestal zijn beide oogleden aangedaan.
Hoewel het in het algemeen niet leidt tot een vermindering van het gezichtsvermogen, kunnen blijvende veranderingen van de ooglidranden of een afname van het gezichtsvermogen soms optreden.
Aandoeningen van de oogleden kunnen leiden tot droge ogen met de bijbehorende klachten (zie folder droge ogen).

Epidemiologie
Een blepharitis hoeft niet altijd klachten te geven en kan onopgemerkt aanwezig zijn. Enige mate van blepharitis, al of niet gepaard gaande met klachten, komt relatief vaak voor (10-40% van de bevolking). Blepharitis kan op elke leeftijd voorkomen en bij alle etnische groepen. De chronische vorm van blepharitis komt vaker op middelbare leeftijd voor (50 jr). De stafylococcen-blepharitis komt relatief wat op jongere leeftijd voor (40-50 jr) en vaker bij vrouwen (80%). 

Vormen van blepharitis
Vooraf is het wellicht handig om wat meer informatie te lezen over de oogleden → zie folder bouw en functie.
De ontsteking kan met name aanwezig zijn aan de vóórzijde (anterior) of aan de achterzijde (posterior) van de ooglidrand. Er is overlap tussen beide vormen en beide vormen kunnen ook tegelijkertijd voorkomen:

1.  Afwijkingen aan de vóórzijde van de ooglidrand (anterieure blepharitis)
Bij deze vorm is de huid van het ooglid en mn het gebied rondom de basis van de ooglidharen aangedaan, inclusief de haarfollikels. Deze bevinden zich aan de anterieure of vóórzijde van de ooglidrand. Overmatig geproduceerd vet van de talgklieren in de oogleden blijft aan de oogharen kleven en wordt vervolgens zuur. Hierdoor raken de ooglidranden geïrriteerd. In tweede instantie kunnen ook het slijmvlies (conjunctiva) en het hoornvlies (cornea) betrokken raken bij de ontsteking. Het klachtenpatroon is niet typisch voor het soort blepharitis. De klachten zijn het gevolg van een onvoldoende functie van het oogoppervlak en van een verminderde stabiliteit van de traanfilm (zie klachten hierboven). Er zijn globaal 2 subvormen van deze anterieure blepharitis, namelijk:

a) stafylococcen blepharitis
Dit is een belangrijke oorzaak van een chronische ontsteking van het ooglid en het hoornvlies. Deze ontsteking wordt meestal  veroorzaakt door een bacterie die normaal op de huid voorkomt, de staphylococ (aureus). Wanneer de bacteriën, die normaal gesproken geen afwijkingen veroorzaken, de overhand krijgen, kunnen zij een ontsteking veroorzaken.
korstjes tussen oogharen    korstjes tussen oogharen korstjes

De afwijkingen bestaan uit harde korstjes en schilfers bij de basis van de ooglidharen (rondom de wimpers) die zich aan de voorzijde van de ooglidrand bevinden. Soms vindt men verder: rode ooglidranden, kleine zweertjes (mn zichtbaar als de korstjes worden verwijderd), witte oogharen (poliosis), verlies van oogharen (madarosis), oogharen die in de verkeerde richting groeien (trichiasis), instabiele traanfilm (bij 50% van de patiënten), een chronische ontstekingsreactie van het onderste slijmvlies van het ooglid (conjunctivitis) en een ontsteking van de randen van het hoornvlies (randkeratitis). Het zou vaker optreden bij vrouwen en jongere mensen. Het kan geassocieerd zijn met een allergische huidaandoening (atopische dermatitis).

   

b) seborrhoïsche blepharitis
Het ontstaan hiervan heeft in veel gevallen te maken met een bepaalde aanleg, die soms ook gepaard gaat met een vettige huid of met een schilferende voorhoofdshuid (eczema seborrhoicum of seborrhoïsche dermatitis). De korstjes zijn vaak zacht (vettig)en bevinden zich op de ooglidrand en oogharen. Hierdoor zijn de wimpers aan elkaar geplakt. De huidaandoening (seborrhoïsche dermatitis) komt bij > 90% van de patiënten met een seborrhoische blepharitis voor. De huidaandoening kan aanwezig zijn op de hoofdhuid, de neus-lip plooi, achter de oren en op het borstbeen.

2.  Afwijkingen aan de achterzijde van de ooglidrand (posterieure blepharitis, meibomitis)
Aan de achterzijde (= de binnenzijde of posterieure zijde) van het ooglid bevinden zich de afvoergangen van de talgkliertjes (de Meibom of Meiboomkliertjes). De kliertjes zitten in het ooglid zelf en de bijbehorende afvoergangen zitten op de ooglidranden.

  afvoergangetjes van de talgkliertjes 

Ze scheiden talg (meibum), een dikke olie- of vet-achtige substantie, af. Dit is nodig om een optimale traanfilm te krijgen. Deze vetten zorgen er namelijk voor dat de traanlaag niet zo snel verdampt en het oogoppervlak vochtig blijft. Dit is nodig voor een optimaal zicht.
Bij een onvoldoende functionerende meibomklier stapelt de talg zich op in de klieren en wordt het onvoldoende uitgescheiden naar de traanfilm. Dit veroorzaakt een verhoogde verdamping van de tranen waardoor een droog oog ontstaat (met klachten van irritatie, jeuk, branderigheid, wisselend zicht ed). Zie folder droge ogen.
Aanvankelijk kunnen de openingen van de afvoergangetjes van de talgkliertjes iets verheven zijn en kunnen ze kleine vetdruppeltjes of witte plugjes (van keratine-proteine) bevatten. Soms kan men wit of troebel talg uit de afvoergangen drukken of is een schuimige traanfilm aanwezig. Het is ook mogelijk dat, bij een forse ontsteking, er geen talg uit de afvoergangetjes te drukken is. De ontsteking van het achterste deel van de ooglidrand wordt ook wel een "Meibomian gland dysfunction (MGD)" genoemd.

  

Deze aandoening van de ooglidranden komt veel voor. Er staat een specifieke folder over deze talgklier-aandoening op de website → zie folder verminderde functie Meibomklier (MGD).

Een bacterie speelt vaak een belangrijke rol bij de blepharitis. Bij een ontsteking zijn de ooglidranden vaak rood, onregelmatig en bevatten ze kleine bloedvaatjes (teleangiectasieën of "brush marks" genoemd, zie zwarte pijl in onderstaande tekening):
  
brush marks en gezwollen talgafvoergangetjes

De traanfilm kan instabiel zijn waardoor de tranen sneller verdampen. Dit kan weer leiden tot droge plekken op het hoornvlies (Meibomian keratoconjunctivitis) en klachten die passen bij een droog oog. De oogharen zelf zijn meestal niet aangedaan (geen korstjes ed). Er is een associatie met een huidaandoening (acne rosacea).

Algemeen: Bij de ernstigere of chronische vormen van blepharitis kan de ontsteking overslaan naar het slijmvlies of het hoornvlies. Dit kan leiden tot droge plekken op het hoornvlies (punctata keratoconjunctivitis), ingroei van kleine bloedvaatjes in het hoornvlies of het ontstaan van een hoornvliesontsteking (randkeratitis). Hierbij is niet zozeer de bacterie zelf de oorzaak van de ontsteking, maar zorgen vooral de afbraakproducten van de bacterie voor het ontstaan van deze ontsteking (bacteriële exo-enzymen). Ook speelt de afwijkende samenstelling van de talg zelf een rol bij de chronische blepharitis.


Behandeling van blepharitis
De behandeling is erop gericht het aantal bacteriën op de ooglidrand en in de kliertjes te verminderen. Dit lukt alleen door eenmaal of tweemaal daags de ooglidranden te reinigen. Blepharitis is vaak hardnekkig, chronisch en komt vaak terug. In dat geval moet een behandeling herhaald worden. De behandeling bestaat uit de volgende stappen:

1.  Ooglidhygiene: het reinigen van de ooglidranden

1.1 Warme oogcompressen 
Warme oogcompressen kunnen de korstjes verzachten en de talg zachter maken waardoor het verwijderen makkelijker gaat. De talg kan ook makkelijker uit het ooglid gemasseerd worden. Gebruik daarvoor warme washandjes (zo warm of heet mogelijk!) en leg deze op de gesloten oogleden gedurende enkele minuten, 2-4 x daags.

1.2 Poetsen van de ooglidranden (schoonpoetsen) en massage
Het poetsen van de ooglidranden is belangrijk om de ontstekingsproducten te verwijderen. Masseer hierbij tevens de ooglidranden. Met een horizontale beweging worden de ooglidranden en oogharen schoongemaakt; bij het schoonmaken en masseren in verticale richting worden de talgkliertjes leeggedrukt (bij een talgklier-ontsteking wordt de opgehoopte talg eruit gedrukt).

Doop een wattenstokje (of een gaasje) in een verdunde oplossing van baby shampoo (een theelepeltje shampoo op een glas lauw kraanwater) of maak, bij voorkeur, gebruik van speciaal geimpregneerde doekjes (verkrijgbaar bij de apotheek). Maak hiermee zacht heen en weer gaande bewegingen langs beide ooglidranden bij de implant van de wimperhaartjes om te 'weken'. Als iemand anders poetst, kijk dan bij de behandeling van het bovenooglid naar beneden en bij behandeling van het onderooglid naar boven. Poets net zo lang tot de huidschilfers en het vet van de ooglidranden zijn verdwenen. Hierna kan men met een droog wattenstokje of gaasje de korsten en schilfers verder verwijderen. De oogleden kunnen ook tijdens het haren wassen of douchen worden gereinigd met verdunde shampoo. Spoel de ogen na met lauw schoon water (zonder shampoo).
Er zijn commerciele producten verkrijgbaar om te poetsen. Deze verdienen de voorkeur. Dit zijn kleine voorbewerkte vochtige doekjes (kompressen) die met zeep/alcohol zijn geïmpregneerd (bijv. Systane Lid wipes, Cil Clar, Blephasol (lotion), Blephaclean, Blephagel).
Breng een kompres aan op de gesloten oogleden, laat dit even inweken en wrijf zacht over de oogleden en de wimpers tot ze schoon zijn. U kunt tegelijkertijd de oogleden een beetje masseren om de talgkliertjes te legen. Tevens kunt u zo'n kompresdoekje oprollen en voorzichtig wrijven op de binnenste rand van de oogleden.
Gebruik geen oogmake-up als het ooglid ontstoken is (dit kan een oogontsteking veroorzaken en de genezing vertragen).

Een blepharitis is vaak een chronische aandoening. Ooglidhygiene is ook nadat de blepharitis is genezen belangrijk om te continueren. Bijwerkingen van ooglidhygiene zijn gering, maar kunnen oa bestaan uit een mechanische irritatie door overmatig poetsen of door een allergische reactie op de gebruikte poetsmiddelen.

2.  Locale antibiotica: het aanbrengen van een antibioticum gel of zalf
Na het poetsen wordt het ooglid behandeld met een antibioticum, met name als er verdenking is op een bacteriële infectie (mn bij de anterieure blepharitis). De doelstelling is om hiermee de ontsteking "onder controle" te krijgen. U wrijft daarbij een beetje ooggel of oogzalf in/op de ooglidranden (tussen de wimpers). U kunt ook een beetje zalf in het oog doen, waarna u het oog dichtknijpt en de uitgeknepen gel op de oogleden en tussen de wimpers wrijft (met een wattenstokje of een schone vinger). Een voorbeeld van een antibioticumgel of -zalf is fusidine zuur (Fucithalmic ooggel). Overige medicatie gaat op voorschrift door een oogarts, zoals fluoroquinolonen (Ciloxan), aminoglycosiden (gentamycine, tobramycine) en tetracycline. De zalf kan 1 of meerdere keren worden aangebracht, gedurende 2-5 weken totdat de klachten verdwenen zijn. Sommige patienten hebben langdurige therapie nodig om klachtenvrij te blijven.

3.  Orale antibiotica: antibiotica in tabletvorm bij ernstige gevallen
3.1.  Antibiotica of combinatiepreparaten
Bij uitzondering wordt door de oogarts een antibioticum in tabletvorm gegeven, bijvoorbeeld bij de aanwezigheid van een hoornvliesontsteking (Meibom keratoconjunctivitis), bij een talgklierontsteking (Meibomklier dysfunctie) of bij een ernstige vorm van bacteriële blepharitis (niet reagerend op de standaardbehandeling zoals ooglidhygiene). Het gaat dus alléén om ernstige gevallen. Bij volwassenen wordt een "tetracycline analoog" gegeven, bijv. minocycline (evt tetracycline of doxycycline), bij kinderen erythromycine. Dit wordt bij uitzondering gegeven! Bij een chronische heftige ooglidrandontsteking kan, na het masseren en poetsen, een dun laagje zalf op de ooglidranden worden aangebracht. Tetracyclines en afgeleiden ervan kunnen diverse bijwerkingen hebben (fotosensibilisatie, maagdarm klachten). Zwangeren (en kraamvrouwen) en kinderen < 10 jr mogen deze middelen niet gebruiken.

3.2. Overige
Indien warme compressen niet effectief zijn, zou men kunnen overwegen om een "Blaphasteam" apparaat te gebruiken (een afgesloten bril met stoom eronder). Dit is een apparaat dat met stoom de vetplugjes in de ooglidrand, die de meiboomklieruitgangen afsluiten, oplost. De warmte en het vocht dat ontstaat binnenin de bril, doen de vetplugjes in de verstopte klieren smelten, zodat het gemakkelijker wordt om vetophopingen door druk en massage te doen vrijkomen. Dit apparaat is kostbaar en wordt alleen bij ernstige vormen van talgklierdysfunctie gebruikt.
Bij een verminderde functie van de talgklier (verstopte openingen van de talgklier), waardoor talg niet goed meer de traanfilm bereikt, moet extra aandacht worden besteed aan de ooglidhygiene → zie folder verminderde functie meibomklier (MGD).

4.  kunsttranen
Een droog oog kan ontstaan door een blepharitis. Omgekeerd kan een droog oog ook de kans op een blepharitis vergroten. Tijdens of ná bovengenoemde behandeling kunt u de ogen daarom aanvullend behandelen met kunsttranen (bijv. duratears, protagens, celluvisc, vidisic druppel), een gel (bijv. vidisic gel/EDO, dry eye gel, liposic, thilo-tears) of zalf (bijv. oculentum simplex). Druppel naar behoefte: u mag zelf weten hoe vaak en u mag zelf kiezen met welke druppel / gel u verder gaat. Kies de meest comfortabele druppel uit, een herhalingsrecept van deze kunsttranen is bij de huisarts verkrijgbaar.

5. Steroiden
In uitzonderingsgevallen kan een kortdurende behandeling met locale steroiden de klachten verlichten. Deze corticosteroid-druppels of zalf worden op het ooglid of oogoppervlak toegediend en in de loop der tijd langzaam afgebouwd. Er wordt gestreefd naar de laagste dosis en zo kortdurend mogelijk (ivm bijwerkingen zoals oogdrukverhoging en staarvorming).
Soms wordt een combinatie van antibiotica en steroiden gegeven, met name bij chronische infectie van de oogleden en het oogoppervlak (hoornvlies, slijmvlies). Deze middelen mogen alleen door de oogarts worden voorgeschreven.

6. Overige
Bij milde of ernstige vormen van MGD (Meibomklier ontsteking) kan extra inname van vetzuren (mn omega-3 vetzuren) zinvol zijn. Deze vetzuren kunnen helpen bij ontstekingsprocessen en om de klachten van droge ogen te verminderen.

Opmerkingen:
In de acute fase van de behandeling wordt ernaar gestreefd om de ontsteking tot rust te krijgen of "onder controle te krijgen". Nadien, in de chronische fase van de behandeling, is het van belang om de ontsteking "onder controle te houden". Chronische blepharitis is vaak hardnekkig en komt vaak terug (chronisch). Vaak lukt het dan ook niet om het definitief te laten genezen. Het komt voor dat regelmatig een behandeling nodig is.

Hoe vaak en hoe lang behandelen?
Gedurende 2 weken reinigt u beide ogen 2x per dag en brengt u hierna een antibioticum aan. Na de 2e week stopt u met het antibioticum maar blijft u de oogleden regelmatig schoonpoetsen, minstens 1x per dag en zo nodig 2x per dag. U dient zich te realiseren dat een blepharitis vaak chronisch is en dat het kan terugkeren (recidief). Het is dus verstandig de ooglidreiniging ook in de wat rustiger fasen van de kwaal toch dagelijks vol  te houden omdat het probleem anders terug kan komen.

Prognose
Een blepharitis kan eenmalig voorkomen maar is vaak een chronische aandoening met perioden van exacerbaties (opvlammen van de ontsteking) en remissies (genezing). De klachten kunnen vaak verminderd worden maar blijven toch vaak in enige mate bestaan. Zelden treden blijvende afwijkingen van de ooglidrand op of daalt het  gezichtsvermogen. Dat kan gebeuren als het hoornvlies ook aangedaan raakt.

Condities geassocieerd met een chronische blepharitis
Bij een chronische blepharitis worden vaker de volgende problemen waargenomen:

Animatiefilm (Engels)




Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis, CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht), Rijnstate (Arnhem), Alrijne ziekenhuis (Leiderdorp, Leiden), Gelre ziekenhuizen (Apeldoorn, Zutphen);  copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven