DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Torische kunstlens (met cylinder correctie)

Inhoudsopgave:
  1. Inleiding (bouw van het oog, brekingsafwijking)
  2. Staaroperatie en verschillende kunstlenzen
  3. Soorten kunstlenzen met animatiefilm
    • de monofocale kunstlens (standaard lens)
    • de multifocale kunstlens (ReSTOR)
    • de Torische kunstlens
      • wat is een cylinder of astigmatisme?
      • de torische kunstlens
  4. De procedure
  5. Resultaten
  6. Samenvatting
  7. Verzekering, eigen bijdrage / onkosten

Overige specifieke folders (zie elders op website www.oogartsen.nl):

Inleiding (bouw van het oog, brekingsafwijking)
De lens bevindt zich direct achter de pupil (de zwarte opening) en het regenboogvlies (het gekleurde deel van het oog, de iris). Het hoornvlies en de ooglens vormen samen het lichtbrekend systeem van het oog. Hierdoor wordt het  invallende licht (en beelden) samengebracht op het netvlies. Het netvlies, met daarin de kegeltjes en staafjes, ontvangt de beelden en geeft deze via de oogzenuw door aan de hersenen.
doorsnede oog    vooraanzicht van oog

Om scherp te zien is het nodig dat lichtstralen uit de buitenwereld precies op het netvlies van het oog samenvallen. Indien de lichtstralen of beelden uit de buitenwereld niet precies samenvallen op het netvlies, is er sprake van een refractie- of brekingsafwijking. Refractie-afwijkingen worden elders uitvoerig besproken en kunnen bestaan uit bijziendheid (myopie), verziendheid (hypermetropie), cylindrische afwijkingen (astigmatisme) of ouderdomsverziendheid (presbyopie). In onderstaande foto vallen de lichtstralen precies op het netvlies. Bij refractie-afwijkingen is dit niet het geval en ontstaat een onscherp/wazig beeld.

Gedetailleeerde uitleg/informatie over een cylinder of astigmatisme (voor een speciale folder → lees verder)

Men kan het voorvlak van een normaal hoornvlies voorstellen als een deel van een mooie ronde voetbal; hierbij is de breking van het licht in alle richtingen gelijk. Deze breking kan optimaal zijn (géén bril nodig), te veel zijn (bijziendheid) of te weinig zijn (verziendheid). Bij bijziendheid (myopie) vallen de lichtstralen vóór het netvlies en bij verziendheid (hypermetropie) vallen de lichtstralen achter het netvlies waardoor het beeld onscherp wordt waargenomen. Bij bijziendheid en verziendheid is er sprake van een sferische afwijking. In de bril is dan ook een "sferische correctie" (zonder cylinder) in het glas geslepen.

Bij astigmatisme lijkt het voorvlak van het hoornvlies niet op een ronde voetbal (dus bolvormig) maar op een rugbybal. De breking van het licht is dan in de éne richting niet hetzelfde als in de andere richting.

linker foto: het hoornvlies heeft een ronde vorm
middelste foto: het hoornvlies heeft een rugbybal vorm
rechter foto: de vorm van een rugby-bal
    

De breking van het licht is dan in de éne richting niet hetzelfde als in de andere richting. Er is bij astigmatisme dus niet één brandpunt maar twee (een brandpunt is het punt waarin lichtrstralen elkaar snijden na breking door het hoornvlies en lens). Het ene brandpunt valt bijv. vóór het netvlies terwijl het andere bandpunt achter het netvlies valt. In de volksmond wordt ook wel gezegd dat het oog een cilinder heeft. Er ontstaat een onscherp beeld.

links: de blauwe lichtstralen worden méér gebroken dan de rode lichtstralen
rechts: de gele lichtstralen worden méér gebroken dan de groene lichtstralen (2 brandpunten, zie pijlen)
  

  een voorwerp geeft 2 brandpunten op het netvlies (Alcon)

De cylinder bevindt zich in een bepaalde "asrichting" (= de hoek van 1 brekingsvlak) en kan varieren van 0 tot 180 graden (vergelijk de rugbybal die je in verschillende richtingen kan houden: liggend, rechtop en elke richting daartussen in). De 2 brekingsvlakken staan meestal loodrecht op elkaar (regulair astigmatisme genoemd). Deze brekingsafwijking wordt een cilindrische afwijking of astigmatisme genoemd.

De richting van het zwakste brekingsvlak wordt de cilinder-as genoemd (bijvoorbeeld de rugby-bal ligt horizontaal (0 graden), verticaal (90 graden) etc.) Deze cilindrische afwijking kan in het glas worden geslepen en heet een “cylindrische correctie”. Hoge cylindrische correcties in de bril kunnen een afwijkend beeld geven. De beelden worden in een bepaalde richting langer of uitgerekter dan normaal en kunnen, afhankelijk van de asrichting, ook scheef staan. Bovendien zijn deze glazen ook vaak duurder in aanschaf.
Mensen kunnen ook een combinatie hebben van een sferische (S) en een cylindrische (C) afwijking. Dit wordt in het glas geslepen. De sterkte van de de S- en C-afwijking wordt uitgedrukt in Dioptrieën. Op deze wijze kan een brillenglas een sterkte hebben van bijv. S +1.0 * C -1.50 op 30 graden.

Hoe vaak komt het voor?
Ongeveer 40% van de mensen heeft een hoornvlies-cylinder van 1 D en ongeveer 20% heeft een hoornvlies-cylinder van ≥ 1.5 D (voor details, zie folder astigmatisme).

Staaroperatie en verschillende kunstlenzen
Onder normale omstandigheden is de lens helder en doorzichtig. Staar (cataract) is het troebel worden van de lens in het oog. Als de ooglens troebel is, worden de lichtstralen in hun beloop gestoord, zodat er een onscherp beeld op het netvlies ontstaat.   De typen, oorzaken en  klachten van staar en de behandeling ervan (staaroperatie) worden uitgebreid besproken en geïllustreerd (met animatiefilms) in een andere folder op deze website www.oogartsen.nl (zie folder staaroperatie). Bij een staaroperatie wordt de troebele lens uit het oog gehaald en vervangen door een kunstlens.

Bij een staaroperatie is het mogelijk om iemands oogsterkte of brilsterkte (deels) te corrigeren d.m.v de kunstlens. Er zijn verschillende soorten kunstlenzen op de markt. De meest gebruikte variant is de monofocale kunstlens, waarmee men vaak op één afstand – meestal in de verte – weer scherp kan zien. Een leesbril (en/of vertebril) is dan nog wel nodig.

Bij een kleine groep patiënten is het mogelijk om na een staaroperatie helemáál zonder bril te kunnen zien. Bij hen wordt een multifocale kunstlens geïmplanteerd, waarmee je zowel dichtbij als veraf een scherp beeld hebt.

En dan is er nog de torische kunstlens, die het zicht kan corrigeren bij mensen bij wie het hoornvlies niet mooi rond is, maar de vorm van een rugbybal heeft (dit wordt een cilindrische afwijking genoemd). Ook deze mensen zien daarna scherp op één afstand, vaak veraf, maar hebben nog wel een leesbril nodig.Vóór de staaroperatie wordt met u besproken wel kunstlens het meest geschikt is voor uw oog en in uw situatie. Meestal is dit een monofocale kunstlens (SN60WF) waarbij na de operatie een leesbril en/of verafbril moet worden gebruikt. Indien andere kunstlenzen mogelijk zijn, zal de oogarts dit met u bespreken.

Deze folder gaat over de torische kunstlens die kan worden geïmplanteerd tijdens een staaroperatie. Hierna volgt uitvoerig uitleg over de verschillende kunstlenzen om brilsterkten bij een staaroperatie te corrigeren.

Soorten kunstlenzen

1) Monofocale Standaard kunstlens
Een monofocale standaard kunstlens corrigeert alleen het sferische deel van de refractieve afwijking. Deze kunstlens is met name geschikt bij een oog waarbij geen cylindrische afwijking in het hoornvlies aanwezig is.
Monofocaal betekent dat u met de kunstlens maar op één kijkafstand scherp ziet, meestal in de verte. Deze monofocale lens kenmerkt zich door het feit dat op 1 bepaalde kijkafstand het beeld scherp is, op de tussenliggende afstanden niet. Een brilcorrectie, bijv. een leesbril of een vertebril, kan dit echter corrigeren. Men blijft brilafhankelijk met deze kunstlens. Dat staarpatiënten ondanks een nieuwe kunstlens toch nog een (lees)bril moeten gebruiken, is dan ook gebruikelijk. Met de huidige, monofocale kunstlenzen is het zicht optimaal en scherp ná optimale correctie met een bril.
Na de operatie kunnen bij monofocale kunstlenzen de volgende situaties zich voordoen:
- u kunt zonder bril op afstand scherp zien, maar er is wel een leesbril nodig.
- u kunt zonder bril dichtbij lezen, maar er is een vertebril nodig voor afstand.
- u heeft een bril nodig voor dichtbij en afstand (bifocale of multifocale bril).
In het Oogcentrum wordt de nieuwste generatie, de SN60WF-lens, gebruikt als standaard lens. De lens is geel van kleur en filtert hiermee het schadelijke blauwe deel van het licht uit waardoor lichtschade aan het netvlies wordt verminderd.

2) Multifocale kunstlens (ReSTOR)
Deze nieuwe kunstlens is speciaal ontwikkeld om, zonder bril, voor zowel dichtbij als voor veraf goed te kunnen zien. Met deze nieuwe lenstechnologie heeft de patiënt een goede gezichtsscherpte, zowel dichtbij als veraf en is aanvullend brilgebruik in 80% van de gevallen niet langer meer nodig. De lens is ook geel van kleur en filtert hiermee het schadelijke blauwe deel van het licht uit waardoor lichtschade aan het netvlies wordt verminderd. De operatietechniek voor deze ReSTOR-kunstlens is hetzelfde als die van de SN60WF-lens. Er is in het Oogcentrum Deventer ruime ervaring met het implanteren van deze kunstlenzen. Een uitgebreide folder over deze lens staat elders op de website vermeld ( → lees verder). De kunstlens is echter niet in staat om cylindrische afwijkingen van het hoornvlies te corrigeren.

3) Monofocale Torische kunstlens
Een cylindrische afwijking (astigmatisme) van het hoornvlies houdt in dat het hoornvlies niet mooi rond is, maar de vorm van een rugbybal heeft. Indien men in zo'n situatie een standaard lens zou gebruiken (dus niet torisch), dan wordt deze cylindrische afwijking niet gecorrigeerd waardoor men een bril nodig heeft voor veraf én dichtbij. Bij implantatie van een torische lens is het vaak mogelijk om veraf te zien zonder bril, echter een leesbril blijft sowieso nodig.


De Torische lens
De monofocale standaard kunstlens (zie boven) corrigeert alléén een sferische afwijking. De torische kunstlens corrigeert, naast de sferische, ook de cylindrische afwijking van het oog (of van het hoornvlies). Het is een vouwbare, geel-getinte kunstlens, die bij een staaroperatie in het kapselzakje wordt geplaatst. De kunstlens is even groot als de monofocale lens (6 mm optiek). De pootjes van de lens zorgen ervoor dat de lens stabiel en goed gecentreerd in het lenszakje blijft zitten. De lens draait na de operatie vrijwel niet (rotatie-stabiel) en de kans op nastaar is gering (net zoals bij de standaard kunstlens).
Net als de gewone monofocale standaard lenzen heeft de Torische lens een sferische sterkte om veraf goed te kunnen zien. Naast deze sferische correctie heeft de lens het vermogen een afwijkende hoornvlieskromming (hoornvlies astigmatisme) te corrigeren. De correctie van dit astigmatisme is geslepen in de achterzijde van de kunstlens. De torische lens is op dit moment beschikbaar voor meerdere cylindrische sterkten.

Bijvoorbeeld (zie tabel): een De SN6T5-lens heeft een sterkte van 3.00 dioptrieën en corrigeert daarmee 2.06 dioptrieën in het vlak van het hoornvlies (i.h.a. geldt: een 3 dioptrieën kunstlens corrigeert 2 dioptrieën hoornvlieskromming en corrigeert 1.82 dioptrieën van de bril).

 type lenscylindersterkte van de
kunstlens zelf
correctie van cylinder
door kunstlensimplantatie
in het vlak van het hoornvlies
 
   
 SN6AT3-lens

 1.50 D 

 1.03 D

 SN6AT4-lens

 2.25 D

 1.55 D

 SN6AT5-lens

 3.00 D

 2.06 D

 SN6AT6-lens

 3.75 D

 2.57 D

 SN6AT7-lens

 4.50 D

 3.08 D

 SN6AT8-lens

 5.25 D

 3.60 D

 SN6AT9-lens

 6.00 D

 4.11 D

In het vlak van het hoornvlies kan dan een cornea-astigmatisme tot 4.00 dioptrieën worden gecorrigeerd. Bij patiënten met een hogere cylinder in het hoornvlies kan de sterkte van de cylinder niet geheel gecorrigeerd worden maar wel aanzienlijk teruggebracht worden met deze kunstlens. Dit kan al voordelen hebben, bijv. minder beeldvertekening en minder brilafhankelijk. Deze SN6A-lenzen zijn acrysof-lenzen en zijn afkomstig van fa Alcon. De beschikbare lenssterten zijn beschikbaar tussen de 6 - 34 dioptrie.
Hogere cylindirsche afwijkingen, die niet gecorrigeerd kunnen worden met bovengenoemde kunstlens, kunnen wel gecorrigeerd worden door kunstlenzen van een andere firma (Dorc). Deze kunstlenzen worden dan speciaal op maat gemaakt.

De procedure
Voordat de operatie wordt uitgevoerd, wordt een oogmeting verricht om de (cilinder)sterkte van de te implanteren kunstlens vast te stellen.De kunstlensmeting wordt verricht zoals bij de standaard, monofocale lens (zie folder biometrie). Tevens wordt er door de oogarts nog een extra meting verricht (bijv. Javal of corneatopogram). Hierbij wordt nauwkeurig de cylindersterkte van het hoornvlies bepaald. Door de nauwkeurige berekening wordt het voor patiënten mogelijk om zonder een bril voor de afstand scherp te zien. Omdat de kunstlensmetingen individuele variatie vertonen, kan het voorkomen dat men niet precies op de gewenste sterkte uitkomt. In dat geval is er toch een bril met een geringe sterkte nodig voor het zien in de verte.
Voor de operatie wordt bij iedere patiënt in zittende houding het oog gemarkeerd met een speciaal instrument (referentie marker). Deze markering wordt verricht voordat de verdoving wordt gegeven. Immers bij patiënten die liggen en/of verdoofd worden, kan het oog iets draaien. Als de patiënt plat op de rug ligt tijdens de operatie, wordt het oog voor de 2e keer gemarkeerd met een speciale marker om de asrichting van de kunstlens vast te leggen.
De torische kunstlens wordt op vergelijkbare wijze als de monofocale lens in het oog geplaatst. De kunstlens wordt vervolgens in de juiste asrichting in het oog geplaatst.

Een tekening waarbij de kunstlens onder een hoek van 110 graden in het oog gepositioneerd moet worden:
kunstlens in lenszakje na een staaroperatie   positie / stand van de kunstlens in oog

De torische lens blijkt rotatie-stabiel, d.w.z. dat de kunstlens na de operatie vrijwel niet draait of van positie verandert (gemiddelde rotatie bedraagt < 5 graden). Het bevestigt de stabiliteit van de lens. Het plaatsen van de lens in de juiste asrichting komt kritisch en bepaalt het uiteindelijke resultaat. Voorbeelden:
- de torische lens verliest 1/3 van zijn werking als de kunstlens 10 graden verkeerd in het oog zit.
- de torische lens verliest 2/3 van zijn werking als de kunstlens 20 graden verkeerd in het oog zit.
- het effect van de cylindrische correctie gaat verloren als de kunstlens 30 graden in de verkeerde richting staat (dus 3% verlies van werking bij een verkeerde positie van 1 graad)
Er zijn andere kunstlenzen, met minder goede resultaten, op de markt (bijv. STAAR Toric-lens, T-flex (Rayner), Microsil toric lens). Wij gebruiken de Alcon lens met goede resultaten.

Concluderend, maakt de torische lens het mogelijk om veilig en doeltreffend cornea-astigmatisme van bepaalde sterkten geheel of grotendeels te corrigeren waardoor beeldvertekening verdwijnt of verminderd wordt.

Resultaten
a) Monofocale torische kunstlens
Ongeveer 60-85% van de patiënten met een éénzijdige implantatie van een torische lens wordt bril-onafhankelijk op afstand. Na dubbelzijdige implantatie (operatie aan beide ogen) wordt dit zelfs 90-95%. De torische lens is geen multifocale lens, maar een monofocale lens. Dit betekent dat de patiënt, zonder bril, maar op één afstand scherp ziet na de operatie. Meestal is dit de verteafstand, echter een leesbril is dan wel nodig (soms kiest een patiënt het omgekeerde: veraf zien met bril en dichtbij zonder bril).

De doelstelling is om de cylinderafwijking (grotendeels) te corrigeren. Door individuele variatie bij de oogmeting, is er geen garantie dat u scherp kunt zien zonder bril op afstand. Indien het resultaat niet (volledig) wordt bereikt, kan een vertebril en/of een leesbril toch nodig zijn. Ook al wordt het einddoel niet helemaal bereikt, het resultaat is toch vaak beter dan bij implantatie van een standaard kunstlens. Je zou kunnen zeggen dat de lens kwalitatief gelijk of beter is dan de standaard kunstlens.
De resultaten zijn ook afhankelijk van de hoogte van de te corrigeren cylinder (T3 t/m T9). Hoe hoger de cylinder hoe groter de kans op een restcylinder na de operatie. Uit onderzoek blijkt:

b) de multifocale torische kunstlens
Hoewel de gegevens minder beschikbaar zijn, lijken de resultaten vergelijkbaar met die van de monofocale torische kunstlens.

Indien de doelstelling niet bereikt wordt, zal de cylindrische en/of sferische afwijking alsnog gecorrigeerd moeten worden met een bril, een contactlens of laserchirurgie. De oogarts is voor deze aanvullende kosten niet verantwoordelijk (voor kosten, zie hieronder).

Samenvatting
1) De monofocale, standaard kunstlens (SN60WF lens)  
Deze lens is geschikt bij patienten zonder een cylindrische afwijking. Deze lens geeft een optimale scherpte, maar elke patiënt blijft brilafhankelijk na de staaroperatie (lees- en/of vertebril). Een cylindrische afwijking wordt niet gecorrigeerd met deze kunstlens (de cylinder moet gecorrigeerd worden in de bril of contactlens). Zie folder →  staaroperatie

2) De monofocale, Torische kunstlens  
Deze lens is bedoeld voor patiënten met een astigmatisme (cylinderafwijking) van het hoornvlies. Het is geen multifocale lens, maar een monofocale lens. Dit betekent dat u maar op één afstand scherp ziet na de operatie. Deze kunstlens corrigeert (grotendeels) de cylinder waardoor vaak een goede gezichtsscherpte zonder bril op één afstand (meestal veraf) wordt verkregen. Er is dan wel aanvullend een leesbril nodig (soms kiest een patient voor het omgekeerde, dwz wel een bril voor veraf zien maar geen leesbril). De cylinder wordt echter (grotendeels) gecorrigeerd waardoor de beeldvertekening (al of niet in schuine richting) verdwijnt of vermindert.

3) De mulftifocale kunstlens (ReSTOR) 
Deze lens maakt vele patienten ná de operatie bril-onafhankelijk (80%), dus zonder verte- en leesbril. Deze lens heeft geen cylindrische correctie in zich en derhalve komen patiënten met een cylindrische afwijking (>0.75 dioptrie) niet in aanmerking voor deze kunstlens (omdat de lens geen astigmatisme van het hoornvlies kan corrigeren). Zie folder → multifocale kunstlens

Er staat ook een film op de website over de lenstypen (zie folder film lenzen).

Verzekering, eigen bijdrage / onkosten
Indien er sprake is van staar
Het ziekenhuis heeft een afspraak met zorgverzekeraars over het tarief van een staaroperatie. Binnen dit tarief is een bepaald bedrag voorzien voor de monofocale standaard kunstlens. De nieuwe Torische kunstlens is duurder dan deze standaard kunstlens. Daarom dient u er rekening mee te houden dat, als u kiest voor de Torische lens, u hiervoor een eigen bijdrage dient te betalen (voor de onkosten / eigen bijdrage in Deventer ziekenhuis →  lees verder).

Indien er géén sprake is van staar
De kunstlens wordt soms ook gebruikt bij patiënten die géén staar hebben maar wel van de hoge brilsterkten af willen raken. Dit wordt ook wel een "clear lens extraction" genoemd (zien zonder bril
Voor de onkosten of eigen bijdrage hiervan → lees verder.

Voor referenties, zie JCRS 2013; 624



Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis (Deventer), CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht) en Rijnstate (Arnhem) Rijnland ziekenhuis (Leiderdorp), copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven