DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Oogafwijkingen bij AIDS

Inhoudsopgave:

Beschrijving van AIDS
AIDS is een afkorting van Acquired Immuno Deficiency Syndrome, een ziekte die voor het
eerst werd beschreven in 1981. Bij mensen die aan AIDS lijden zijn de immunologische
afweermechanismen aangedaan. Daardoor kunnen zij infecties en gezwellen krijgen
waartegen gezonde personen een natuurlijke afweermogelijkheid hebben (opportunistische
infecties).

Oorzaken
AIDS wordt veroorzaakt door het HIV (Human Immunodeficiency Virus). Wanneer dit virus
menselijke cellen infecteert, kan het lange tijd inactief (slapend) blijven. Om deze reden
kunnen mensen die met HIV besmet (seropositief) zijn heel lang symptoomloos blijven, of
slechts heel milde ziekteverschijnselen vertonen. Maar intussen wordt geleidelijk aan hun
afweersysteem aangetast. Van AIDS is sprake na een doorgemaakte (opportunistische)
infectie die optreed bij een verzwakt immuunsysteem. De besmetting met HIV vindt
uitsluitend plaats via contact met geïnfecteerd bloed of via geslachtsverkeer bij een niet
intakte huid en via de slijmvliezen.

Oogafwijkingen bij AIDS, Inleiding
Sinds de in 1996 ingevoerde “highly active antiretroviral therapy (HAART), is het aantal
opportunistische infecties sterk gedaald, zo ook die van opportunistische ooginfecties. Als
mensen met een intakt afweersysteem een opportunistische infectie doormaken ontstaat
er meestal een griepachtig beeld. Bij een verzwakt immuunsysteem, zoals bij mensen met
AIDS, verspreidt het virus/bacterie of parasiet zich in het netvlies waarbij een groot deel van
het netvlies verloren kan gaan.

Opportunistische ooginfecties ontstaan pas als het aantal CD4 cellen erg laag is. Door HAART
is het moment dat CD4-cellen zo laag zijn uitgesteld en dus ook het ontstaan van die
opportunische infecties. Indien echter bij de start van de HAART het aantal CD4 cellen onder
de 100 is kunnen ook dan infecties de kop opsteken, de internist adviseert dan ook
oogheelkundige screening voor de start van HAART.
Naast deze infecties komen ook droge ogen, infecties van het bindvlies of het hoornvlies
door niet alledaagse ziekteverwekkers komen voor. Bovendien kan er een kaposi sarcoom
(KS) ontstaan in het bindvlies van het oog of in de huid van de oogleden. De verschillende
oogafwijkingen zullen afzonderlijk worden besproken.

In het algemeen geldt dat het belangrijk is eventuele oogverschijnselen vroeg op te sporen
omdat een vroege behandeling mogelijke schade kan beperken. Regelmatige
oogheelkundige controles zijn daarom met name gewenst als het CD4 getal daalt onder de
100 en kunnen het best verricht worden door oogartsen die veel ervaring hebben met het
ziektebeeld. U kunt dit het best met uw behandelend internist bespreken. De frequentie van
de oogheelkundige controles hangt af van de mate waarin het afweersysteem is aangetast.

Controleschema:
Zonder bekende oogheelkundige pathologie:

Netvliesafwijkingen
Het netvlies is het lichtgevoelige deel van het oog dat aan de achterzijde ligt. Bij
oogheelkundig onderzoek kunnen soms in een vroeg stadium van de ziekte lichte
afwijkingen in de bloedvaten van het oog worden gezien, kleine bloedinkjes of exsudaten
(plekjes waar eiwit uit de bloedvaten lekt). Deze afwijkingen ontstaan ten gevolge van
doorbloedingsstoornissen in een klein gebiedje van het netvlies. Meestal geven deze
afwijkingen geen klachten; een enkel maal kunt u een waziger zien bemerken of een "vlekje"
in het gezichtsveld. Bloedinkjes en exsudaten komen bij een aantal algemene en / of
oogheelkundige aandoeningen voor en zijn dus niet kenmerkend voor AIDS.

Een ernstiger afwijking is een infectie van het netvlies met het cytomegalie virus (CMV
retinitis). Een CMV retinitus is 1 van de opportunistische infecties. Door het netvlies goed te
bekijken kan de oogarts een CMV retinitis vaststellen. Een onbehandelde CMV retinitis kan
leiden tot blindheid binnen enkele maanden, zeker wanneer beide ogen zijn aangedaan. De
behandeling wordt ingesteld in overleg met de internist.

Volgens de literatuur is het aantal nieuwe gevallen van CMV‐retinitis 75‐85% gedaald sinds de
invoering van HAART. En met de lange ervaring kunnen patiënten met CMV‐ retinitis beter
behandeld worden, zodat blindheid als de ontsteking in een vroeg stadium ontdenkt wordt
vaker voorkomen kan worden.

Ook andere ontstekingen van het netvlies kunnen bij AIDS‐patiënten voorkomen, met name
infecties door toxoplasmose, het herpes virus en schimmelinfecties. Bij zeer ernstige
ontstekingen binnen in het oog wordt soms een operatie (vitrectomie) verricht om zoveel
mogelijk ziek weefsel te verwijderen, het netvlies te fixeren of om medicijnen binnen in het
oog achter te laten, Het kan ook mogelijk zijn dat men lange tijd medicijnen moet gebruiken
om het opvlammen van de infectie tegen te gaan totdat het aantal CD4 cellen weer gestegen
in tot een acceptabel aantal.

Overige oogafwijkingen bij AIDS
Droge ogen
Droge ogen komen zeer regelmatig voor bij AIDS patiënten. Daarbij kunnen kunsttranen of
ooggel de klachten verlichten. Rode ogen kunnen het gevolg zijn van ontstekingen, droge
ogen of er kan sprake zijn van abnormaal uitgezette vaatjes. Een bindvliesontsteking kan
behandeld worden met oogdruppels. Ook virus infecties van het hoornvlies komen bij AIDS
voor. De behandeling bestaat uit antivirale medicijnen (acyclovir). Daarnaast zullen ook
ontstekingsremmende druppels worden voorgeschreven. Dergelijke infecties hebben vaak
een zeer langdurig beloop en de kans op herstel is soms laag. gunstig.

Het Kaposi Sarcoom (KS)
Het Kaposi sarcoom is een rood‐ paars gezwel bestaande uit bloedvaten dat zich bij voorkeur
ontwikkelt in de huid of op de slijmvliezen van mensen met AIDS. Meestal nemen zij in de
loop van de tijd in grootte toe. Meestal geven ze weinig klachten, maar er kan sprake zijn
van irritatie, pijn of verminderd zien, bijvoorbeeld wanneer het ooglid gaat hangen.
Plaatselijke behandeling varieert van chirurgische verwijdering tot bestraling, bevriezing of
plaatselijke inspuiting met tumorremmende stoffen.


Deze folder is tot stand gekomen onder redactie van de commissie Patiëntenvoorlichting
van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG) 2010.

Aanvullende informatie:

De retinitis (netvliesontsteking) door CMV bij immunogecompromiteerde patiënten (dwz met een gestoord afweersysteem) door AIDS is de meest voorkomende oogziekte en de belangrijkste oorzaak van slecht zien bij AIDS patiënten. Na de ontdekking van een medicamenteuze behandeling, de HAART-therapie (Highly Active AntiRetroviral Therapy), komt retinitis minder vaak voor. In de periode vóór de HAART-therapie trad dit in 30% van de patiënten op; in de periode van de HAART-therapie is dit gedaald tot ≤ 5% van de patiënten. In de periode vóór de HAART-therapie was de prognose ook slecht: de patiënten leefden zelden langer dan 1 jaar nadat de diagnose van een retinitis gesteld was.

CMV-retinitis treedt m.n. op bij patiënten met een slecht afweersysteem, mn bij een aantal van CD4+ T-lymfocyten van < 50 cellen/μl. De CMV-retinitis kan de eerste manifestatie zijn van een HIV ziekte. Het is een teken dat de ziekte in het lichaam verspreid is. CMV bereikt het oog via de bloedbaan. Als de diagnose gesteld is, zijn bij 1/3 van de patiënten beide ogen aangedaan. Als een éénzijdige retinitis niet wordt behandeld, ontwikkelt zich in 50% van de gevallen ook een retinitis in het andere oog binnen de 6 maanden.

Het klinische spectrum van de retinitis, ten tijde van het stellen van de diagnose, kan bestaan uit:

Behandeling
De behandeling kan bestaan uit:

Klachten
De patiënten hoeven geen klachten te hebben maar vaak heeft men last van troebelingen (floaters), lichtflitsen, een blinde vlek en beeldvertekening, m.n. als de gele vlek is aangedaan. Het oog kan rood en lichtgevoelig zijn, maar pijn treedt nauwelijks op.

Een verslechtering van het gzicht kan worden veroorzaakt door:

Ondanks het beschikbaar komen van de HAART therapie, hebben patiënten met AIDS en CMV-retinitis een verhoogde kans risico op sterfte, op progressie van de retinitis, op complicaties van retinitis en op een vermindering van het gezichtsvermogen.

(Bron: Kozak, Retina 2011, nr 7 Supll)


Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis (Deventer), CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht) en Rijnstate (Arnhem), copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven