DZ/CWZ/CZE/EZ/MMC

Slaap apneu en oogverschijnselen

Inhoudsopgave

Wat is het slaap-apneu syndroom (SAS)
Slaapgebonden ademhalingsstoornissen zijn afwijkingen van het ademhalingspatroon die zich alleen tijdens de slaap voordoen, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld astma, dat zich overdag én tijdens de slaap manifesteert. Slaapgebonden ademhalingsstoornissen worden veroorzaakt door het gedeeltelijk of volledig dichtklappen van de bovenste luchtweg tijdens de slaap. Het betreft een repeterende collaps van de bovenste luchtwegen waardoor een tijdelijk zuurstoftekort ontstaat (hypoxie).
Dit kan veroorzaakt worden door een anatomische vernauwing of door compressie bij een grote nekomvang.

De belangrijkste vormen zijn snurken en het 'Obstructief SlaapApneu Syndroom' (OSAS) of 'Obstructive Sleep Apneu OAS'.

Periodes van complete ademstilstand (apneu) of gedeeltelijke ademstilstand (hypopneu) duren ongeveer 10-30 sec en kunnen wel tot 100 keer per nacht voorkomen.

Het gevolg is dat het zuurstofgehalte (saturatie) in het bloed en in de weefsels daalt en er een onregelmatige hartslag ontstaat. Door het zuurstoftekort geven de hersenen het lichaam een signaal om wakker te worden. Na het ontwaken, vaak met een schok, wordt de ademhaling weer hervat.

Hoe vaak komt het voor?
Snurken en OSAS komen veel voor. De frequentie van voorkomen in de algemene bevolking is niet precies bekend. De meeste mensen zijn zich er namelijk niet van bewust. En het probleem wordt door de meeste huisartsen niet altijd goed onderkend. De aandoening wordt tegenwoordig wel vaker herkend in de algemene bevolking.
Het snurken komt bij 60% van de mannen en 40% van de vrouwen boven de 60 jaar voor. Een deel ervan heeft OSAS. 
Symptomatische OSAS komt voor op middelbare leeftijd bij 2% van de vrouwen en 4% van de mannen (in een studie wordt vermeld dat slaapapneu mogelijk vaker voorkomt, asymptomatische gevallen, geschat 5-25% van de mannen en 5-10% van de vrouwen.) De incidentie (aantal nieuwe gevallen) en de ernst van OSAS nemen toe met de leeftijd. Risicofactoren voor OSAS zijn oa een toenemende leeftijd en een hoge BMI (body mass index.

Vaak komen mensen met vage klachten op het spreekuur, die worden afgedaan als burn-out verschijnselen. Rust geeft dan geen soelaas, maar verergert zelfs het probleem, door het sociale isolement waarin de patiënt terecht komt.
Tegenwoordig wordt een SAS vaker herkend en ontdekt in de algemene bevolking. Het is van belang om lichamelijke en oogheelkundige problemen vroegtijdig op te sporen en zo mogelijk te behandelen. In deze folder wordt dit nader beschreven.

Vormen van slaap-apneu
Men maakt onderscheid tussen centrale, obstructieve en gemengde adempauzes.  Deze verschillende types hebben een gemeenschappelijk pathogenetisch mechanisme (ontstaanswijze).

  1. Centrale-slaapapneusyndroom (CSAS): Een centrale apneu wordt gekenmerkt door de afwezigheid van ademhalingsbewegingen. Tijdens de slaap wordt vanuit het ademhalingscentrum in de hersenen te weinig signaal doorgegeven naar de ademhalingsspieren, waardoor er geen ademhaling is.
  2. Obstructieve-slaapapneusyndroom (OSAS): Tijdens een obstructieve apneu ziet men een progressieve toename van de ademhalingsinspanning tijdens de apneu, vaak ook met paradoxale ademhaling. Er is een anatomische verandering in de bovenste luchtwegen. OSAS-patiënten hebben een structureel kleinere luchtweg met een grotere kans tot collaberen dan bij de controle-groep. De bovenste luchtweg kan dichtklappen door de volgende mechanisme(n): toegenomen weke delen volume van het gehemelte en tong, parafaryngeale vetophopingen rond de bovenste luchtwegen, een verandering in de doorbloeding en oppervlaktespanning van de slijmvliezen en veranderingen in het longvolume. 
    Hierdoor ontstaat een afsluiting (obstructie) van de ademweg. Dit gebeurt als gevolg van het tonusverlies in de mond en keelspieren, hierdoor wordt de patiënt steeds wakker voor hij de diepe slaap bereikt. Obstructieve slaapapneu verstoort op deze manier het slaappatroon en veroorzaakt een slaaptekort. Hierdoor treedt vermoeidheid overdag op.
    Een apneu of hypopneu kan worden beëindigd door een ontwaakreactie (arousal, d.w.z. kortdurende wekreactie of zelfs echt wakker worden). Deze reactie wordt veroorzaakt door een chemische stimulus(toename in kooldioxide- en afname van het zuurstofgehalte) en/of een mechanische stimulus.

    Predisponerende factoren, dwz factoren die eerder klachten kunnen geven, zijn o.a. een toegenomen omtrek van de nek (waardoor de luchtweg vernauwd raakt), chronische zwelling van het neusslijmvlies, het geslacht (bij mannen komt het ongeveer 2x vaker voor dan bij vrouwen), de leeftijd (OSAS komt vaker voor > 65 jr), menopauze (dit verhoogt het risico bij vrouwen), roken (3x verhoogd risico) en alcohol.
    De 3 belangrijkste symptomen van een OSAS zijn: luid snurken, apneu episodes en overmatige slaperigheid overdag.
  3. Combinatie van CSAS en OSAS: Een gemengde apneu begint met een centrale en eindigt met een obstructieve component. Bij de meeste patiënten is er sprake van een combinatie van beide.

De gevolgen van een OSAS zijn hevig snurken, vermoeidheid, vaak plotseling wakker worden met een schok, abnormale slaperigheid gedurende de dag, prikkelbaarheid, extreem zweten 's nachts en spierpijn door spierverzuring.

Complicaties
OSAS is een ernstig gezondheidsprobleem dat aanzienlijke medische, sociale en economische problemen met zich meebrengt. Het is belangrijk dat OSAS vroegtijdig en adequaat ontdekt en behandeld wordt. OSAS kan lichamelijke en oogheelkundige problemen geven.

Lichamelijke complicaties
Door het terugkerende zuurstoftekort wordt de het 'sympaticus-zenuwstelsel' gestimuleerd hetgeen een wisseling van de bloeddruk geeft en oa leidt tot 'reperfusie schade' van bloedvaten. Al met al kan dit leiden tot complicaties van het bloedvatstelsel (vasculaire complicaties genoemd). Lichamelijke complicaties kunnen bestaan uit: hoge bloeddruk, verhoogd risico op hart- en vaataandoeningen (atriumfibrilleren, hartinfarct), diabetes mellitus, coronair lijden en een herseninfarct. Bij mensen met een OSAS komt vaker hoge bloeddruk en obesitas (factor 3x) voor.

Oogheelkundige verschijnselen
Bij een OSAS worden vaker oogheelkundige problemen gesignaleerd (ref. Curr. Opinion Ophth. 2010;  454; Ophth 2013; 1559) zoals:

Al met al wordt OSA vaker herkend en ontdekt in de algemene bevolking. Het is van belang om lichamelijke en oogheelkundige problemen vroegtijdig op te sporen en zo mogelijk te behandelen.



Deze folder is eigendom van www.oogartsen.nl, afkomstig van het Deventer ziekenhuis, CWZ (Nijmegen), Catharina ziekenhuis (Eindhoven), Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis (Tilburg), HAGA ziekenhuis (Den Haag), Albert Schweitzer (Dordrecht), Rijnstate (Arnhem), Alrijne ziekenhuis (Leiderdorp, Leiden), Gelre ziekenhuizen (Apeldoorn, Zutphen);  copyright. Voor de aandachtsgebieden van oogartsen, zie aandachtsgebieden (subspecialisaties).

print deze pagina
 
ga naar boven